އިރުއޮއްސުމާއެކު، ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން އެތައް މިލިއަން ބައެއްގެ ލޯތައް އަމާޒުވަނީ އުޑު މައްޗަށެވެ. އެބައިމީހުން އެ ހޯދަނީ ވަރަށް ފަނޑު، ނަމަވެސް އުއްމީދުން ފުރިގެންވާ ހަނދުފަޅިއެކެވެ. މިއީ "ރުއުޔަތުލް ހިލާލް" (ހަނދު ފެނުން) އެވެ. މިއީ މީގެ 1،400 އަހަރު ކުރިން ފެށިގެން، އިހުގެ ޢަރަބިކަރައިގެ ސަހަރާތަކުން ފެށިގެން މިއަދުގެ ޒަމާނީ ދުނިޔެއާ ހަމައަށް މުސްލިމުން ގުޅުވައިދޭ މުގައްދަސް އާދަކާދައެކެވެ.

ހަނދު ބެލުމަކީ ހަމައެކަނި ދުވަސްތައް ގުނުމަށް ކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އިސްލާމީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، މިއީ އަޅުކަމެކެވެ. މިއީ މުޅި އުއްމަތް އެއްބައިވަންތަކޮށްދޭ، އަދި ބަރަކާތްތެރި ރަމަޟާން މަސް ފެށުނުކަން އަންގައިދޭ ނިޝާނެވެ.

ހަނދުވަރުގެ ކަލަންޑަރު

މި ތާރީޚް ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، އިސްލާމީ ކަލަންޑަރުގެ އަސާސް އެނގެން ޖެހެއެވެ. އިރުގެ ދައުރުވުމަށް ބަލާ ގްރެގޯރިއަން ކަލަންޑަރާ ޚިލާފަށް، އިސްލާމީ ކަލަންޑަރަކީ ހަނދުގެ ދައުރުވުމަށް ބަލާ ކަލަންޑަރެކެވެ. ކޮންމެ މަހެއް ފެށެނީ އާ ހަނދު ފެނުމުންނެވެ. އަދި މަސް ނިމެނީ ޖެހިގެން އަންނަ މަހުގެ ހަނދު ފެނުމުންނެވެ.

އިސްލާމްދީން އައުމުގެ ކުރިންވެސް ޢަރަބީން ހަނދުގެ ކަލަންޑަރު ބޭނުންކުރިއެވެ. ނަމަވެސް، އޭރު އެބައިމީހުން ވިޔަފާރިއާއި މޫސުމަށް ބަލައި މަސްތަކަށް ބަދަލު ގެނެއެވެ . އިސްލާމްދީން އައިސް މިކަން ހުއްޓުވައި، ހަނދުގެ މަސްތައް އޭގެ އަސްލު ގޮތުގައި ހަމަޖެއްސެވިއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ރަމަޟާން މަސް އަހަރުގެ އެކި މޫސުންތަކަށް ބަދަލުވަމުންދެއެވެ.

ރަމަޟާން މަހުގެ ހަނދު ބެލުމުގެ އަސާސް ގުޅިފައިވަނީ ސީދާ ކީރިތި ޤުރުއާނާއެވެ. ސޫރަތުލް ބަޤަރާ ގައި މާތް الله ވަނީ މިކަމަށް އަމުރުކުރައްވާފައެވެ.

"ރަމަޟާން މަހަކީ، އެ މަހެއްގައި قرآن ބާވައިލެއްވި މަހެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެ މަހަށް ޙާޟިރުވެ ހުރި މީހަކު (އެބަހީ: ހަނދު ފެނިއްޖެ މީހަކު) އެ މަހު ރޯދަ ހިފާހުށިކަމެވެ!"  (ސޫރަތުލް ބަޤަރާ: 185)

މި އާޔަތުން އެނގެނީ ހަނދު ފެނުމާއި ރޯދަ ހިފުމާ އޮތް ވަރުގަދަ ގުޅުމެވެ.

ޤުރުއާނުން ރޯދަ ފަރުޟު ކުރެއްވިއިރު، އެކަން ކުރާނެ ގޮތުގެ ތަފްޞީލު ދަސްކޮށްދެއްވީ ކައު އިތުރު ރަސޫލާ ﷺ އެވެ. ހަތްވަނަ ގަރުނުގައި މިއަދުގެ ޒަމާނީ ސައިންސާއި ޓެކްނޮލޮޖީއެއް ނެތެވެ. އެހެންކަމުން ރަސޫލާ ﷺ ދަސްކޮށްދެއްވީ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް އަމަލުކުރެވޭނެ ފަސޭހަ ގޮތެކެވެ. އަބޫ ހުރައިރާގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ މަޝްހޫރު ހަދީޘެއްގައިވެއެވެ:

"ތިޔަބައިމީހުންނަށް ހަނދު ފެނުމުން ރޯދަ ހިފާށެވެ. އަދި ހަނދު ފެނުމުން ރޯދަ ދޫކޮށްލާށެވެ (ޢީދު ކުރާށެވެ). އުޑުމަތި ބަނަވުމުގެ ސަބަބުން ހަނދު ނުފެނިއްޖެނަމަ، ޝަޢުބާން މަހުގެ ތިރީސް ދުވަސް ހަމަކުރާށެވެ." (ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ)

މި އިރުޝާދުގެ ސަބަބުން އިސްލާމީ މަހެއްގައި އޮންނާނީ 29 ނުވަތަ 30 ދުވަސްކަން ކަނޑައެޅުނެވެ. ތާރީޚީ ގޮތުން އިހުގެ އިސްލާމީ މުޖުތަމައުތަކުގައި ހަނދު ބެލުމަކީ ގާނޫނީ އަދި ޝަރުއީ ބޮޑު ކަމެކެވެ. މީހަކު ހަނދު ދުށުމުން، އެމީހަކު ގާޒީގެ އަރިހަށް ގޮސް ހެކިބަސް ދޭންޖެހެއެވެ. ގާޒީ އެމީހަކާ ސުވާލުކުރައްވާނެއެވެ: ހަނދު ހުރީ އުޑުގެ ކޮން ދިމާލެއްގައި ހެއްޔެވެ؟ އޭގެ އުސްމިން ހުރީ ކިހާވަރަކަށް ހެއްޔެވެ؟

އެމީހަކީ ތެދުވެރި، އިތުބާރު ހިފޭ މީހަކު ކަމުގައި ވާނަމަ، އެކަކުގެ ހެކިބަހަށް ބަލައިވެސް ރަމަޟާން މަސް ފެށިކަން އިއުލާން ކުރެވެއެވެ.

އިސްލާމީ ރަންޒަމާނުގައި (8 ވަނަ ގަރުނުން 14 ވަނަ ގަރުނަށް)، ހަނދު ބެލުމުގެ ޝައުގުވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ފަލަކީ އިލްމު ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރިއެރިއެވެ. އިބްނުލް ހައިޘަމް އާއި އަލް-ބައިރޫނީ ފަދަ އިލްމުވެރިން ހަނދާއި ތަރިތަކުގެ ހަރަކާތްތައް ދިރާސާކުރެއްވިއެވެ. އެބޭފުޅުން ބޮޑެތި އޮބްޒަވޭޓްރީތައް ބިނާކުރެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް، މި ހޯދުންތައް ބޭނުންކުރީ ހަނދު ފެންނާނެ ވަގުތާއި ދިމާލަށް މަގުދައްކައިދޭ އެހީތެރިއެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

ސެޓެލައިޓާއި ކޮމްޕިއުޓަރުގެ ޒަމާނުގައިވެސް މި ގަދީމީ އާދަކާދަ ދެމިއޮތީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟

އިސްލާމީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، ހަނދު ބެލުމަކީ އިންސާނާ ކާއިނާތުގެ ނިޒާމަށް ބޯލަނބާކަން ހަނދާންކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. އެއީ މާތް الله ހެއްދެވި މި ބޮޑު ކާއިނާތުގެ ހަރަކާތްތަކާ މެދު ފިކުރުކޮށް، އުޑުމައްޗަށް ބަލައި، ކެތްތެރިކަމާއެކު އިންތިޒާރުކުރަން ދަސްކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

"ހަނދު ފެނިއްޖެ!" އޭ ބުނާ އަޑު އިވުމުން މިއަދު އަހަރެމެންގެ ހިތްތަކަށް ލިބޭ އުފަލަކީ، މީގެ 1،400 އަހަރު ކުރިން މަދީނާގެ މަގުތަކުގައި މުސްލިމުންނަށް ލިބުނު ހަމަ އެ އުފަލެވެ. މިއީ މާޒީއާއި މިއަދު ގުޅުވައިދޭ، މުޅި އުއްމަތް އެއް އުޑެއްގެ ދަށަށް ޖަމާކޮށްދޭ ރޫޙާނީ ފާލަމެކެވެ