ރާއްޖެ އިސްލާމްވިތާ ކުރީކޮޅު ނުވަތަ މީގެ 800 ވަރަކަށް އަހަރު ކުރިން، އަޅުގަނޑުމެންގެ ކާބަފަައިން ތަރާވީސް ނަމާދަށް ތައްޔާރުވި ގޮތް ތަސައްވަރު ކޮށްލަމާ ހިނގާށެވެ.

އަތޮޅުތެރޭގެ އިރުއޮއްސޭ ވަގުތު:

ބަންގީގެ އަޑު- ލަކްޝަދީބު ކަނޑުގެ އުދަރެހުން އިރު އޮއްސި، މުޅި ރަށް ހަލަބޮލިވެގެންދަނީ އާދަޔާ ޚިލާފު ރޫހާނީ ކަމަކަށެވެ. އެ ޒަމާނުގައި ލޯޑްސްޕީކަރެއް ނުހުރެއެވެ. ބަންގީގެ އަޑު އިވެނީ މުދިންބޭގެ ރީތި އަޑުން، ރުއްތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. މިއީ ރޯދަ ވީއްލުމަށްފަހު ތަރާވީސް ނަމާދަށް ތައްޔާރުވާ ވަގުތެވެ.

1. ވެވުން ފެންވެރުމުގެ އާދަ:
ޒަމާނީ ފާޚާނާތަކުގެ ކުރިން، ރަށުގެ އިޖުތިމާއީ އަދި ދީނީ ދިރިއުޅުމުގެ މަރުކަޒަކީ ވެވު ތަކެވެ.

ތައްޔާރުވުން- ފިރިހެނުންނާއި ކުޑަކުދިން ހިރިގަލުން ކަނޑައިގެން ހަދާފައިވާ މި ބޮޑެތި ވެވުތަކުގެ ދޮށަށް އެއްވެއެވެ.

ފެން- ބިމުން ނަގާ ފިނި ތާޒާ ފެނުން ފެންވަރައި، މުޅި ދުވަހުގެ ވަރުބަލިކަމާއި ލޮނާއި ހިރަފުސް ފިލުވާލައެވެ.

މާހައުލު- ވައިގެ ތެރޭގައި ހުންނަނީ ތެތް ފަސްގަނޑުގެ ވަހާއި، މިސްކިތް ކައިރީގައި ހުންނަ ބޮޑެތި އިރުދޭމާ ގަސްތަކުގެ މީރުވަހެވެ.

2. އަތުން ވިޔެފައިވާ ފޭލި:
އެ ޒަމާނުގައި ހުންނަނީ އަތުން ވިޔެފައިވާ ފޭލިތަކެވެ. ތަރާވީހަށް ތައްޔާރުވުމަކީ އެންމެ ރީތި ފޭލި އަނދެގެން ދިއުމެވެ.
ކަޅާއި ހުދުގެ ރޮނގުދަމާފައިވާ ފޭލި ބާރަށް އުނަގަނޑުގައި އައްސާލައެވެ.
ކާށިތެޔޮ ބައްތީގެ ފަނޑު އަލީގައި، އާއިލާތަކުން އެމީހުންގެ އެންމެ ފުރިހަމަ ހެދުމުގައި ނަމާދަށް ތައްޔާރުވެއެވެ.

3. ދޮންވެލި މަގުތަކުން މިސްކިތަށް: 
މިސްކިތަށް ދާ މަގުމަތީގައި ފެންނަނީ ހުދު ދޮންވެލި މަގުތައް ހަނދުވަރުގެ އަލީގައި ވިދާ ބަބުޅާ މަންޒަރެވެ.

އަލިކުރުން- މީހުން ހިނގާފައި ދާއިރު، އަތުގައި ހުންނަނީ ހިއްކި އިލޮށިން ނުވަތަ ބޮންތިން ހަދާފައިވާ ފިވަތި ތަކެކެވެ.

މިސްކިތް- އެ ޒަމާނުގެ މިސްކިތްތަކަކީ ހިރިގަލުގެ ފަންނުވެރި މަސައްކަތްތަކެވެ. ބޮޑެތި ބިޔަ ލަކުޑި ތަކުން ހިޔާކޮށް، ހިރިގަލުގައި ލިޔެފައިވާ އަރަބި ކަލިމަތަކުން މިސްކިތްތައް ވަނީ ޒީނަތްތެރި ކުރެވިފައެވެ.

ތަރާވީސް ނަމާދުގެ ތަޖުރިބާ:
މިސްކިތުގެ އެތެރޭގައި ހުންނަނީ ހޫނު ނަމަވެސް، ކަނޑުން އަންނަ ތާޒާ ވައިރޯޅިތަކުން ހިތްހަމަޖެހުން ލިބެއެވެ. ފަންކާއެއް ނެތަސް، ހިރިގަލުގެ ފިނިކަން އިހުސާސް ކުރެވެއެވެ.

އިމާމް މީހާ ގުރުއާން ކިޔަވާއިރު، އެ އަޑާ އެކުވެގެންދަނީ އަތިރިމައްޗަށް ބިންދާލާ ރާޅުގެ އަޑެވެ. މިއީ މުޅި ރަށުގެ މީހުން އެކަކު އަނެކަކާ ބައްދަލުވެ، އެކުގައި ކުރާ ދިގު އަދި ބުރަ ނަމާދެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެކަމުން ލިބޭ ރޫހާނީ އުފާވެރިކަން މާ ބޮޑެވެ.
މީގެ 800 އަހަރު ކުރިންވެސް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ކާބަފައިންނަށް ކުރިމަތިލާން ޖެހުނު އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ މަދިރި އެވެ. ނަމާދަށް ހުންނައިރު މަދިރި ހަފާލުމުން ކެތްތެރިކަން އިސްކުރުމަކީ އޭރުވެސް އޮތް ކަމެކެވެ.