ޖާބިރު އިބްނު ޙައްޔާންގެ ޙަޔާތާއި ތަރިކަ ސައިންސްގެ ތާރީޚުގައި، ޖާބިރު އިބްނު ޙައްޔާން (މީލާދީން ގާތްގަނޑަކަށް 721 – 815 އަށް) ފަދަ ވިދުންގަދަ ނަމެއް މަދެވެ.

ހުޅަނގުގެ ޤައުމުތަކުގައި ޖެބަރ (Geber) ގެ ނަމުން މަޝްހޫރު ވެފައިވާ މި ޢިލްމުވެރިޔާއަކީ އިސްލާމީ ރަންޒަމާނުގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ޝަޚްސިއްޔަތެވެ. އެކި ފަންނުތަކަށް ކުޅަދާނަ ޖާބިރަކީ ޒަމާނީ ކެމިސްޓްރީގެ ބިންގާ އެޅުއްވި މޭސްތިރިޔާއެވެ.

އޭނާގެ ޙަޔާތްޕުޅާ ގުޅޭގޮތުން ތަފާތު ވާހަކަތައް ދެކެވުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، ޚުރާފީ އަލްކެމީ (alchemy) ގެ ތެރެއިން ޢަމަލީ ތަޖުރިބާގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ކެމިސްޓްރީއަށް ސައިންސް ބަދަލުކޮށްލުމުގައި އޭނާ އަދާކުރެއްވި ދައުރަކީ ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ޔަޤީން ކަމެކެވެ.

ޖާބިރު އުފަންވެވަޑައިގަތީ މީލާދީން 721 ހާ ތަނުގައި އީރާންގެ ތޫސްއަށް ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އެއީ ޢައްބާސީ ޚިލާފަތުގެ ކުރީކޮޅެވެ. އޭނާގެ ބައްޕައަކީ ބޭސްވެރިއެއް ކަމަށްވުމުން، ޤުދުރަތީ މާއްދާތަކާއި އޭގެ ސިފަތަކަށް ޝައުޤުވެރިކަން އުފެދުމުގެ އަޞްލަކަށް އެކަން ވެގެންދިޔައެވެ.

ތާރީޚީ ލިޔުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި އޭނާ ތަޢުލީމު ޙާޞިލު ކުރެއްވީ މަޝްހޫރު އިމާމް ޖަޢުފަރުއް ޞާދިޤް ގެ އަރިހުންނެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ދީނީ ޢިލްމުގެ އިތުރުން އަލްކެމީ، ބޭސްވެރިކަން އަދި ފަލްސަފާ އުނގެނިވަޑައިގަތެވެ. ފަހުން ޖާބިރު ވަނީ އިސްލާމީ ރަންޒަމާނުގެ ހިތް ކަމުގައިވާ ބަޣުދާދުގައި، ޚަލީފާ ހާރޫނުއް ރަޝީދު ގެ ދަރުބާރުން ޖާގަ ހޯއްދަވާފައެވެ.
ޖާބިރުގެ ކުރިން އަލްކެމީއަކީ ސިއްރުވެރި އަދި ޚިޔާލީ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ފަންނެކެވެ. އޭރުގެ މީހުންގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކަށްވެފައި އޮތީ އަގުދަށް މައުދަންތައް (މިސާލަކަށް ދަގަނޑު) ރަނަށް ބަދަލުކުރުމެވެ. ނަމަވެސް، ޖާބިރު މިކަން ބަދަލުކުރެއްވީ ނިޒާމީ އަދި ތަޖުރިބާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްގެން ކުރެވޭ މަސައްކަތެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
އޭނާގެ މަޝްހޫރު ބަސްފުޅެއްގައި ވެއެވެ:
"ކެމިސްޓްރީގައި އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ އަމަލީ ގޮތުން މަސައްކަތް ކުރުމާއި ތަޖުރިބާ ކުރުމެވެ. ސަބަބަކީ އަމަލީ ގޮތުން މަސައްކަތް ނުކުރާ އަދި ތަޖުރިބާ ނުކުރާ މީހަކަށް ދުވަހަކުވެސް މޮޅު މީހަކަށް ނުވެވޭނެއެވެ."

މުހިންމު ހޯދުންތަކާއި ޚިދުމަތްތައް

ޖާބިރުގެ މަސައްކަތްތަކުން މާއްދީ ޢިލްމަށް އިންޤިލާބީ ބަދަލުތަކެއް ގެނުވިއެވެ. އޭނާގެ ހޯދުންތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:
ޢިލްމީ އުޞޫލު (Scientific Method): ޔޫރަޕުގައި މިކަން އާންމުވުމުގެ މާކުރިން، ކަންކަން ހޯދުމުގައި ލޮލުންދެކޭ މަންޒަރުތައް ބެލުމާއި (observation)، ތަޖުރިބާ ކުރުމާއި (experimentation)، އަދި ނަތީޖާ ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ހޯދުމަށް އޭނާ ބާރުއެޅުއްވިއެވެ.

ކެމިކަލް ޕްރޮސެސްތައް: މިއަދުވެސް ބޭނުންކުރާ މުހިންމު އުކުޅުތައް އޭނާ ތަޢާރަފްކުރެއްވިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:
ޑިސްޓިލޭޝަން (Distillation): ދިޔާ އެއްޗެހި ކައްކައިގެން އާވިކޮށް، އެ އާވި އަލުން ދިޔައަށް ބަދަލުކޮށްގެން މާއްދާތައް ވަކިކުރުން.ކްރިސްޓަލައިޒޭޝަން (Crystallization): ދިޔާ އެއްޗެހިން ހަރު މާއްދާ (ކްރިސްޓަލް) އުފެއްދުން.
ސަބްލިމޭޝަން (Sublimation): ހަރު މާއްދާއެއް ދިޔާވުމަކާ ނުލައި ސީދާ ގޭހަށް ބަދަލުކުރުން.
ކެލްސިނޭޝަން (Calcination): މާއްދާއެއް ގަދަ ހޫނުމިނުގައި ހޫނުކުރުން.

އެސިޑް ހޯދުން:

ގަދަފަދަ އެސިޑްތައް ކަމަށްވާ ސަލްފިއުރިކް އެސިޑް، ނައިޓްރިކް އެސިޑް، އަދި ހައިޑްރޯކްލޮރިކް އެސިޑް ހޯދުމުގެ ޝަރަފު ލިބިވަޑައިގަންނަވަނީ އޭނާއަށެވެ. އަދި ރަން ގިރުވާލުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވާ އަކުއާ ރީޖިއާ (Aqua Regia) ނުވަތަ "ރަސް ފެން" އުފެއްދެވީވެސް އޭނާއެވެ.

މާއްދާތައް ބައިބަޔަށް ބެހުން (Classification): ޤުދުރަތީ މާއްދާތައް 3 ބަޔަކަށް އޭނާ ބެއްސެވިއެވެ:
ރޫޙުތައް (Spirits): ހޫނުކުރުމުން އާވިއަށްވެގެންދާ ތަކެތި (މިސާލަކަށް: އާސެނިކް، މާކިއަރީ، ސަލްފަރ).
މައުދަންތައް (Metals): ރަން، ރިހި، ލެޑް އަދި ކޮޕަރ ފަދަ ތަކެތި.
ހިލަތައް (Stones): މުގުރައިގެން ކުނޑިއަށް ހެދޭ ތަކެތި.

ޖާބިރުގެ ފޮތްތައް:

ޖާބިރުގެ ނަންމަތީގައި ލިޔެވިފައިވާ ފޮތްތައް ވަރަށް ގިނައެވެ. ތާރީޚު ޢިލްމުވެރިން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މީގެ ތެރެއިން ގިނަ ފޮތްތަކަކީ އޭނާގެ ދަރިވަރުން ނުވަތަ އޭނާގެ މަދަރުސާއިން އުފެދުނު ދަރިވަރުން، އޭނާ އަވަހާރަވުމަށްފަހު ލިޔެފައިވާ ފޮތްތަކެކެވެ.

އޭނާގެ މަޝްހޫރު ފޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި ތިރީގައިވާ ފޮތްތައް ހިމެނެއެވެ:

ކިތާބުއް ރަޙްމާ (The Book of Mercy)

ކިތާބުއް ސަބްޢީން (The Book of Seventy)

ކިތާބުލް ކީމިޔާ (The Book of the Composition of Alchemy)

މި ފޮތްތައް 12 ވަނަ ޤަރުނުގައި ލެޓިން ބަހަށް ތަރުޖަމާކުރެވި، ޔޫރަޕުގެ މަޝްހޫރު ސައިންސްވެރިން ކަމަށްވާ ރޮޖަރ ބޭކަން އަދި އައިޒެކް ނިއުޓަން ފަދަ ބޭފުޅުންނަށް އޭގެ ނުފޫޒު ވަރަށް ބޮޑަށް ފޯރިއެވެ. ހަގީގަތުގައި އިނގިރޭސި ބަހުގައި ބޭނުންކުރާ އަލްކަލައި (Alkali)، އަލްކޮހޯލް (Alcohol) އަދި އެލެމްބިކް (Alembic) ފަދަ ބަސްތަކުގެ އަޞްލަކީ ޖާބިރު ބޭނުންކުރެއްވި ޢަރަބި ބަސްތަކެވެ.

ދެމިއޮތް ތަރިކަ:

ޖާބިރު އިބްނު ޙައްޔާން ހަމައެކަނި އަލްކެމީގެ މަސައްކަތް ކުރެއްވީއަކަށެއް ނޫނެވެ. އޭނާ އެ ފަންނު ޢިލްމީ މިންގަނޑަކަށް ފެއްތެވިއެވެ.

ބޭސްވެރިކަމަށް ކުރި އަސަރު: އޭނާގެ ކެމިކަލް ހޯދުންތަކުގެ ސަބަބުން ބޭސް އުފެއްދުމަށް ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް ލިބުނެވެ.

ޞިނާޢީ ބޭނުންތައް: އޭނާގެ އުކުޅުތައް ފޭރާން ކުލަޖެއްސުމާއި، ހަމުގެ މަސައްކަތްތަކާއި، ބިއްލޫރި އުފެއްދުމުގައި ބޭނުންކުރެވުނެވެ.

ޒަމާނީ ލަޤަބު: މިއަދު ދުނިޔެ އޭނާ ބަލައިގަންނަނީ "ކެމިސްޓްރީގެ ބައްޕަ" ގެ ގޮތުގައެވެ.

އޭނާގެ ވާރުތައަކީ ހޯދައިބެލުމުގެ ޝައުޤުވެރިކަމާއި ތަޖުރިބާ ކުރުމުގެ މުހިންމުކަން އަންގައިދޭ ހެއްކެކެވެ. ޖާބިރު ސާބިތުކޮށްދެއްވީ ޤުދުރަތީ ދުނިޔެ ދެނެގަތުމަށްޓަކައި ހަމައެކަނި ވިސްނުމުގެ ބަދަލުގައި، ޢަމަލީ ގޮތުން އެއްޗެހި އެއްކޮށް، ހޫނުކޮށް، އަދި މާއްދާތަކަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ބަލައި ހޯދަންޖެހޭ ކަމެވެ.