2028 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބަށް ރާއްޖެ ތައްޔާރުވަމުން ދާއިރު، ސިޔާސީ މަސްރަޙުގައި އުފެދޭ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސުވާލަކީ ކުރީގެ ރައީސް ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް، ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒާ ވާދަކުރައްވާފާނެތޯ ނުވަތަ އެމަނިކުފާނުގެ ދެވަނަ ދައުރަކަށް ތާއީދު ކުރައްވާފާނެތޯ އުފެދޭ ސުވާލެވެ.

މިވަގުތަށް ބަލާއިރު، ޔާމީންގެ ވިސްނުންފުޅު ހުރީ ވަރަށް ސާފުކޮށެވެ. އެމަނިކުފާނު ގަސްދު ކުރައްވަނީ 2028 ގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގައި އަމިއްލަފުޅަށް ވާދަކުރެއްވުމަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ދާދިފަހުން އެމަނިކުފާނު ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅުތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، ރައީސް މުޢިއްޒާއެކު ސިޔާސީ މަސައްކަތެއް ކުރެއްވުމުގެ ފުރުޞަތު އެއްކޮށް ބަންދުވެފައެއް ނުވެއެވެ.

ޔާމީން ފާހަގަ ކުރެއްވި ގޮތުގައި، ރައީސް މުޢިއްޒާއި އެމްޑީޕީގެ މިހާރުގެ ލީޑަރޝިޕާ ދެމެދު އިޚްތިޔާރު ކުރަން ޖެހިއްޖެ ނަމަ، އެމަނިކުފާނު އިޚްތިޔާރު ކުރައްވާނީ ރައީސް މުޢިއްޒެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ކުރިއަށް އޮތް އިންތިޚާބެއް ކާމިޔާބު ކުރެވޭވަރުގެ ތާއީދެއް މިހާރު ރައީސް މުޢިއްޒަށް އޮތްތޯ އެމަނިކުފާނު ވަނީ ސުވާލު އުފައްދަވާފައެވެ.

މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ބަލާއިރު، ސިޔާސީ ގޮތުން މިއީ ވަރަށް ޝައުޤުވެރި މަންޒަރެކެވެ. ޔާމީން ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި އެމްޑީޕީގެ ސަރުކާރަކަށްވުރެ ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ސަރުކާރެއް ރަނގަޅެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، 2028 ގައި ކާމިޔާބު ހޯދޭވަރަށް ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ސިޔާސީ ބާރުގަދަ ކަމަކަށް އެމަނިކުފާނު ޤަބޫލެއް ނުކުރައްވައެވެ. މީގެ މާނައަކީ ޔާމީން މިހާރު ހުންނެވި މަޤާމަކީ ރައީސް މުޢިއްޒަށް ތާއީދު ކުރެއްވުން ކަމަށް ނުބެލެވޭނެ ކަމެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ސިޔާސީ ޙާލަތު ބަދަލުވާ ގޮތަކުން މި ދެ ފަރާތް އެއްގަލަކަށް އެރުމުގެ ފުރުޞަތު އަދިވެސް އެބައޮތެވެ.

ޔާމީނާއި ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ގުޅުން މިހާތަނަށް ވަނީ ތަފާތު މަރުޙަލާތަކެއް ކަނޑައާފައެވެ. 2023 ގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގައި ޔާމީނަށް ވާދަނު ކުރެއްވުމުން، އެމަނިކުފާނުގެ ސިޔާސީ ޕާޓީން ތާއީދުކުރީ ރައީސް މުޢިއްޒަށެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އޭރުގެ ރައީސް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ޞާލިޙް ބަލިކުރައްވައި، ދެވަނަ ބުރުގައި ރައީސް މުޢިއްޒު އިންތިޚާބު ކާމިޔާބު ކުރެއްވިއެވެ.

ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހުން މި ދެ ފަރާތުގެ ގުޅުމަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ވަނީ އައިސްފައެވެ. ޔާމީން ވަނީ 'ޕީޕަލްސް ނޭޝަނަލް ފްރަންޓް' (ޕީއެންއެފް) ގެ ނަމުގައި ވަކި ސިޔާސީ ޕާޓީއެއް އުފައްދަވާފައެވެ. އަދި ރައީސް މުޢިއްޒު ވަނީ ސަރުކާރާއި 'ޕީޕަލްސް ނޭޝަނަލް ކޮންގްރެސް' (ޕީއެންސީ) ގެ ލީޑަރުގެ ގޮތުގައި މަޤާމު ވަރުގަދަ ކުރައްވާފައެވެ. ކުރިން އެއް އަމާޒަކަށް މަސައްކަތް ކުރި ދެ ފަރާތް، މިހާރު މި ފެންނަނީ ރިޔާސީ ރޭހުގައި ސީދާ ވާދަވެރިންގެ ގޮތުގައި ކުރިމަތިލާން ތައްޔާރުވާ މަންޒަރެވެ.

ޕީއެންސީން މިހާރުވެސް ވަނީ 2028 ގެ ރިޔާސީ ކެންޑިޑޭޓަކީ ރައީސް މުޢިއްޒު ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައެވެ. އެ ޕާޓީގެ ޤަވާޢިދު ބުނާ ގޮތުން، ވެރިކަމުގައި ހުންނަވާ ރައީސަކަށް، ޕްރައިމަރީއަކާ ނުލައި ދެވަނަ ދައުރެއްގެ ރިޔާސީ ޓިކެޓް ދެވިދާނެއެވެ. އެހެން ކަމުން، ބޮޑު ބަދަލެއް ނައިސްފިނަމަ، ރައީސް މުޢިއްޒު ޕީއެންސީގެ ފަރާތުން އިންތިޚާބަށް ނުކުންނަވާނެއެވެ.

\ޔާމީންގެ ވިސްނުންފުޅު ހުރީ މުޅިން ތަފާތު ގޮތަކަށެވެ. އެމަނިކުފާނު އިންތިޚާބުގައި ވާދަކުރައްވައިފި ނަމަ، އެއްކަހަލަ ސިޔާސީ ފިކުރެއް ގެންގުޅޭ ދެ ކެންޑިޑޭޓުންގެ މެދުގައި ވޯޓު ބެހިގެން ދާނެއެވެ. ޔާމީނަށް ވަފާތެރި ސަޕޯޓަރުންގެ އިތުރުން، 2023 ގައި ރައީސް މުޢިއްޒަށް ތާއީދުކޮށް، ނަމަވެސް މިހާރުގެ ސަރުކާރާ މެދު ހިތްހަމަނުޖެހޭ ފަރާތްތަކުގެ ވޯޓު ޔާމީނަށް ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު އެބައޮތެވެ.

މިފަދަ ބައިބައިވުމެއްގެ ސަބަބުން ނަތީޖާއަށް ބޮޑު އަސަރެއް ކޮށްފާނެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބު ބާއްވަނީ ދެ ބުރުގެ ނިޒާމަކަށެވެ. ފުރަތަމަ ބުރުން އެއްވެސް ކެންޑިޑޭޓަކަށް 50 އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނަ ވޯޓު ނުލިބިއްޖެނަމަ، އެންމެ ގިނަ ވޯޓު ހޯދާ ދެ ކެންޑިޑޭޓުން ދެވަނަ ބުރަކަށް ދާނެއެވެ. މި ޙާލަތުގައި ތިންވަނައަށް ދާ ކެންޑިޑޭޓެއްގެ ތާއީދު ވެގެންދާނީ ވަރަށް އަގުހުރި އެއްޗަކަށެވެ.

މިސާލަކަށް، ފުރަތަމަ ބުރުން ރައީސް މުޢިއްޒާއި އިދިކޮޅު ކެންޑިޑޭޓަކު ހޮވި، ޔާމީނަށް ބޮޑު އިންސައްތައެއްގެ ވޯޓު ލިބިއްޖެ ނަމަ، ދެވަނަ ބުރުގެ ނަތީޖާ ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރު ޔާމީންގެ އަތްޕުޅަށް ލިބިގެންދާނެއެވެ. އެމަނިކުފާނު ތާއީދު ކުރައްވާ ކެންޑިޑޭޓަކަށް އިންތިޚާބު ކާމިޔާބުވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވާނެއެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި، ރައީސް މުޢިއްޒާ ބެހޭގޮތުން ޔާމީން ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅުތަކަކީ ވަރަށް މުހިންމު ވާހަކަފުޅުތަކެކެވެ.

އެމްޑީޕީއަށްވުރެ ރައީސް މުޢިއްޒު ރަނގަޅު ކަމަށް ވިދާޅުވުމަކީ އިންތިޚާބުން ވަކިވެވަޑައިގަތުމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، އެއީ އެމްޑީޕީއާ ދެކޮޅު ސިޔާސީ ޕާޓީތަކެެއް އެކުވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަން ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

އިންތިޚާބުގެ ކުރިން ޔާމީނާއި ރައީސް މުޢިއްޒާ ދެމެދު ސިޔާސީ އެއްބަސްވުމެއް އައުމަކީވެސް އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް މިހާތަނަށް އެފަދަ އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަމުގެ އެއްވެސް ހެއްކެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ. އެފަދަ އެއްބަސްވުމެއްގައި ޔާމީން ވާދަނު ކުރެއްވުން، ނުވަތަ ޕީއޭންއެފް އިން ރައީސް މުޢިއްޒަށް ތާއީދު ކުރުން، ނުވަތަ ވަކި ސިޔާސީ މަޤްޞަދުތަކެއްގައި ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރުން ހިމެނިދާނެއެވެ.

މިފަދަ ގުޅުމަކަށް ދާނީ ކުރިއަށް އޮތް ދެ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ސިޔާސީ މަސްރަޙު ބަދަލުވާ ގޮތަކުންނެވެ. ވަކިވަކިން ވާދަކޮށްފިނަމަ ވޯޓު ބެހިގެން ގޮސް، އެމްޑީޕީއަށް އަނބުރާ ވެރިކަން ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް ކަމަށް ދެ ފަރާތަށް ފެނިއްޖެނަމަ، ގުޅިގެން މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވާނެއެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް، ޔާމީން އިންތިޚާބުގައި ދެމިހުންނަވަންޖެހޭ ވަރުގަދަ ސަބަބެއްވެސް އެބައޮތެވެ. އެއީ އަމިއްލަފުޅު ރިޔާސީ އުންމީދު ތަކެވެ. އިންތިޚާބު ކާމިޔާބު ކުރެވޭނެ ކަމުގެ ޔަޤީންކަން އޮތްނަމަ، ރައީސް މުޢިއްޒަށްޓަކައި ފަހަތަށް ޖެހިވަޑައިގަތުމުގެ ސިޔާސީ ބޭނުމެއް އެމަނިކުފާނަށް ނޯންނާނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ޕީއެންއެފް ވަރުގަދަ ސިޔާސީ ބާރަކަށް ހައްދަވައި، ޕީއެންސީއާއި އެމްޑީޕީއާ ދެކޮޅަށް ނުކުންނަވާނެއެވެ. އެހެން ކަމުން، މިހާރުން ފެށިގެން 2028 އާ ހަމައަށް ސަރުކާރުގެ ހިންގުން ހުންނަ ގޮތް ވަރަށް މުހިންމު ވާނެއެވެ.

އިޤްތިޞާދީ ޙާލަތާއި، ރައްޔިތުންގެ ހިތްހަމަޖެހުމާއި، ކުރިއަށް ހުރި އިންތިޚާބުތަކާއި، އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ ވަރުގަދަކަން މި ހުރިހާ ކަމަކީ ޔާމީންގެ ނިންމެވުންތަކަށް އަސަރުކުރާނެ ކަންކަމެވެ. ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ސިޔާސީ ބާރު ވަރުގަދަ ވެއްޖެނަމަ ޔާމީންގެ ވިސްނުންފުޅު ބަދަލު ވެދާނެއެވެ. ހަމައެހެންމެ، ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ތާއީދު ކުޑަވެއްޖެނަމަ ޔާމީންގެ ވާދަވެރިކަން އިތުރަށް ވަރުގަދަ ވާނެއެވެ.

އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުންވެސް މި ގުޅުމަށް ފާރަވެރިވާނެއެވެ. އެމްޑީޕީގެ ނަޒަރުގައި، ޔާމީނާއި ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ސަޕޯޓަރުން ބައިބައިވުމަކީ އިންތިޚާބު ކާމިޔާބު ކުރުމަށް ލިބޭނެ ރަނގަޅު ފުރުޞަތެކެވެ. މި ދެ ބޭފުޅުން އެއް ބާވަތެއްގެ ވޯޓު ތަކަކަށް ވާދަ ކުރައްވައިފިނަމަ، ފުރަތަމަ ބުރުގައި އެއްވެސް ބޭފުޅަކަށް ބޮޑު ތާއީދެއް ހޯއްދެވުމަށް ދަތިވާނެއެވެ. އަނެއް ކޮޅުން، ޔާމީނާއި މުޢިއްޒު އެއްބަސްވުމަކަށް އަތުވެއްޖެނަމަ، އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކަށް ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނީ ވަރަށް ވަރުގަދަ ސިޔާސީ ބްލޮކަކާއެވެ.

ޔާމީން މުޢިއްޒަށް ތާއީދު ކުރައްވާފާނެތޯ އުފެދޭ ސުވާލަށް އަދި ސީދާ ޖަވާބެއް ދެވޭކަށް ނެތެވެ. މިހާރު ފެންނަން ހުރި ސިޔާސީ އިޝާރާތްތައް ހުރީ ދެ ދިމާލަކަށެވެ. ޔާމީން ވިދާޅުވަނީ 2028 ގައި ވާދަކުރައްވާނެ ކަމަށެވެ. ހަމައެއާއެކު، އެމްޑީޕީގެ މިހާރުގެ ލީޑަރޝިޕަށްވުރެ ރައީސް މުޢިއްޒު އިޚްތިޔާރު ކުރައްވާނެ ކަމަށްވެސް އެމަނިކުފާނު ވިދާޅުވެއެވެ.

މިވަގުތަށް ބަލާއިރު އެންމެ ޞައްޙަ ނިންމުމަކީ، ޔާމީންގެ އަމިއްލަފުޅު ރިޔާސީ އުންމީދު ތަކަށްވުރެ ބޮޑަށް ރައީސް މުޢިއްޒު އިޚްތިޔާރު ނުކުރައްވާ ކަމެވެ. އެމަނިކުފާނު މިހާރު މަސައްކަތް ކުރައްވަނީ ސިޔާސީ މަސްރަޙު ބަދަލުވާ ގޮތް ބައްލަވައި، ދެ ފުރުޞަތުވެސް ފަހިވާނެ ގޮތަށެވެ.

އެހެން ކަމުން، ކުރިއަށް އޮތް ދެ އަހަރަކީ މިކަމުގައި ވަރަށް ނިންމުންތެރި ދުވަސްތަކަކަށް ވާނެއެވެ. ޔާމީންގެ ސިޔާސީ ތާއީދު އިތުރު ވެއްޖެނަމަ، 2028 ގެ އިންތިޚާބަށް އެމަނިކުފާނު ނުކުންނަވާނީ ވަރުގަދަ ކެންޑިޑޭޓެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ތާއީދު ކުޑަވެއްޖެނަމަ، ޔާމީންގެ ގޮންޖެހުންތައް ރައީސް މުޢިއްޒަށް އިތުރަށް ބޮޑުވާނެއެވެ. އަދި ދެ ފަރާތުގެ މެދުގައި ހުރި ޚިޔާލު ތަފާތުވުން ތަކަށްވުރެ ސިޔާސީ މަޞްލަޙަތު ބޮޑުކަމަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އުފެދޭ އިއްތިޙާދަކުން ރިޔާސީ ރޭހުގެ މުޅި މަންޒަރު ބަދަލު ކޮށްލާނެއެވެ.

އެންމެ މުހިންމު ސުވާލަކީ ހަމައެކަނި ޔާމީން ރައީސް މުޢިއްޒާ ދެކޮޅަށް ނުކުންނަވާފާނެތޯ އުފެދޭ ސުވާލެއް ނޫނެވެ.
އެންމެ ފަހު ނިންމުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮންނާނީ، ޔާމީނަށް ރައީސްކަން ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑީ ރައީސް މުޢިއްޒު ބަލި ކުރައްވައިގެންތޯ ނުވަތަ ރައީސް މުޢިއްޒު ވެރިކަމުގައި ހުންނެވުމަށް އެހީތެރިވެވަޑައިގެންތޯ، އެމަނިކުފާނަށް ޤަބޫލުފުޅު ކުރެއްވޭ ގޮތެކެވެ.