ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަހުލުވެރިން އިސްލާމް ދީން ޤަބޫލު ކުރުމަކީ ދިވެހި ތާރީޚުގައި ހިނގައިދިޔަ އެންމެ މުހިންމު އަދި މުޅި ޤައުމުގެ މިސްރާބު ބަދަލުކޮށްލި ތާރީޚީ ހާދިސާއެވެ. ނަމަވެސް މި މުހިންމު ބާބަށް ނަޒަރު ހިންގާލާއިރު، ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމް ކުރެއްވި މާތް މުރައްބީގެ ނަންފުޅާއި އެކަލޭގެފާނު ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވާ ވަޠަނާމެދު ތާރީޚީ ލިޔުންތަކުގައި ބޮޑެތި ޚިލާފުތަކެއް ވަނީ އުފެދިފައެވެ. މިގޮތުން އެ ބޭކަލަކީ މަޣްރިބު ކަރައިގެ އަބުލްބަރަކާތުލް ބަރްބަރީތޯ ނުވަތަ ފާރިސްކަރައިގެ ތަބްރޭޒަށް ނިސްބަތްވާ ޔޫސުފް އައްތަބްރޭޒީތޯ ކުރެވޭ ބަހުސަކީ ދިވެހި ތާރީޚުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފުން ބަހުސެކެވެ.

ތާރީޚީ ރިވާޔަތްތަކުގައިވާ ތިން ގޮތް

ދިވެހިރާއްޖެއަށް އިސްލާމްދީނުގެ ހިދާޔަތު ގެންނެވި ބޭކަލެއްގެ ނަންފުޅާމެދު މައިގަނޑު ތިން ގޮތަކަށް ޖަވާބު ދެވިފައިވެއެވެ. ފުރަތަމަ ގޮތަކީ މަޝްހޫރު ސައްޔާހު އިބްނު ބަޠޫޠާގެ ރިހުލާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް 'އަބުލްބަރަކާތުލް ބަރްބަރީ އަލްމަޣްރިބީ' އެވެ. ދެވަނަ ގޮތަކީ މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތުގެ ބައެއް ފިލާތަކުގައި ލިޔެވިފައިވާ ކަމަށް ބުނެވޭ 'އަބުއްރިކާބް ޔޫސުފް އައްތަބްރޭޒީ' އެވެ. އަދި ތިންވަނަ ގޮތަކީ ރާއްޖޭގެ ބައެއް ތާރީޚީ ފަތްފުށްތަކުން ފެންނަ 'މައުލާނާ އައްޝައިޚް ޔޫސުފް ޝަމްސުއްދީން އައްތަބްރޭޒީ' އެވެ.

ހުކުރު މިސްކިތުގެ ލިޔުންތަކާއި އިބްނު ބަޠޫޠާގެ ހެކިބަސް

މި ޚިލާފު ދިރާސާ ކުރުމުގައި އެންމެ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރަނީ މާލޭ ހުކުރު މިސްކިތުގައި ހުރި ލިޔުންތަކާއި އިބްނު ބަޠޫޠާގެ ހެކިބަހެވެ. އައްސުލްޠާން އަޙްމަދު ޝިހާބުއްދީން (735ހ. އިން 742ހ. އަށް) އަދި އައްސުލްޠާން އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު (އެއްވަނަ) ބެހެއްޓެވި ފިލާތަކުގެ ތެރެއިން ޝިހާބުއްދީން ރަދުންގެ ފިލައިގައި ވަނީ 'އަބުލްބަރަކާތުލް ބަރްބަރީ' މިފަދައިންނެވެ. މީގެއިތުރުން އިބްނު ބަޠޫޠާ ރާއްޖެ ވަޑައިގެންނެވީ މި ހާދިސާ ހިނގިތާ މާ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވަނީސް ކަމަށްވާތީ، އެކަލޭގެފާނު ނަގުލުކުރައްވާފައިވާ އަބުލްބަރަކާތުލް ބަރްބަރީ އަލްމަޣްރިބީގެ ނަންފުޅަކީ ބުރަދަން ބޮޑު ހެއްކެކެވެ.

ތަބްރޭޒީގެ ނަންފުޅު އައުމުގެ ސަބަބުތައް

އަބުލްބަރަކާތު ޔޫސުފުލް ބަރްބަރީއަކީ ޢަރަބި ޖަޒީރާ އަދި މަޣްރިބު ކަރައިގެ ބޭފުޅެއް ކަމުގައިވިޔަސް، އެކަލޭގެފާނަކީ މާތް ވަލީވެރިޔާ އައްޝައިޚް ޢަބްދުލްޤާދިރުލް ޖީލާނީގެ ދަރިވަރެއް ކަމަށް ބުނެވެއެވެ. އެ މާތް ބޭކަލުގެ އަރިހުން ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރެއްވުމުގައި ޢަރަބި ބަހާއި ފާރިސީ ބަސް އުނގެނިވަޑައިގެންފައިވުމާއި، އެ ޒަމާނުގައި ފާރިސްކަރައިގެ ތަބްރީޒަކީ އިލްމީ ގޮތުން ނުހަނު މަޝްހޫރު މަރުކަޒަކަށް ވުމުން، އެ ރަށަށް ނިސްބަތްކޮށް 'ތަބްރޭޒީ' ގެ ނަންފުޅު ބޭނުންކުރެވެން ފެށީ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އަދި ތަބްރީޒުން އުފެދުނު އެހެން އިލްމުވެރިންގެ ލަޤަބުތަކާއި ނަންފުޅުތަކާ އެއްގޮތްކަން ހުރުމަކީވެސް މި އޮޅުން އެރުމަށް މެދުވެރިވި ސަބަބެކެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚު ކޮމިޓީން ވެސް އިއްތިފާޤުން ނިންމަވާފައިވަނީ ރާއްޖެ އިސްލާމްކުރެއްވި ބޭކަލަކީ 'އަބުލްބަރަކާތު ޔޫސުފް އަލްބަރްބަރީ' ކަމަށެވެ. އެންމެހައި ތާރީޚީ ހެކިތަކަށާއި ލިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު ބުރަވެވެނީ، އެކަލޭގެފާނަކީ މަޣްރިބު ކަރައިގެ އަބުލްބަރަކާތުލް ބަރްބަރީ ކަމަށާއި، ތަބްރޭޒީގެ ނަންފުޅަކީ ފަހުގެ ޒަމާނެއްގައި އިލްމީ ގުޅުންތަކާއި ލިޔުންތަކުގެ ތެރެއިން އުފެދިގެން އައި ނިސްބަތެއް ކަމަށެވެ. ކޮންމެއަކަސް އެކަލޭގެފާނަކީ ދިވެހި އުންމަތަށް ހިދާޔަތުގެ އަލިކަން ގެނެސްދެއްވި މަތިވެރި މުރުޝިދެކެވެ.