ގިނަ ބަޔަކަށް، އެތައް ހާސް ކިލޯމީޓަރެއް ދުރުގައި އޮތް މެދުއިރުމަތީގެ ހަނގުރާމައަކީ ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރާ ކަންކަމާ ގުޅުމެއް ނެތް ދުރު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ފެނިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، އެމެރިކާއާއި، އިސްރާއީލާއި، އީރާނާ ދެމެދު މަސްރަހު ގޯސްވުމުން، އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކަނޑުތައް ހުރަސްކޮށް އައިސް، ރާއްޖޭގެ ފިހާރަތަކުގެ ހަރުތަކަށާއި، ތެޔޮ އަޅާ ތަންތަނަށާއި، އިމާރާތްކުރާ ސައިޓުތަކުގެ އިތުރުން ދިވެހި ކޮންމެ ގޭބިސީއެއްގެ ބަޖެޓާ ހަމައަށް ފޯރައެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެއަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައިވެސް އިމްޕޯޓަށް އެންމެ ބޮޑަށް ބަރޯސާވާ އެއް ގައުމެވެ. ގޭބިސީތަކާއި ވިޔަފާރިތަކުން ބޭނުންކުރާ ގާތްގަނޑަކަށް ހުރިހާ އެއްޗެއް ތެލާއި، ކާބޯތަކެއްޗާއި، ބޭހާއި، އަދި އިމާރާތްކުރުމަށް ބޭނުންވާ ސާމާނު ރާއްޖެއަށް ގެންނަނީ ބޭރުގެ ބާޒާރުތަކުން ކަނޑާއި ވައިގެ މަގުންނެވެ. މި ބަރޯސާވުމުގެ ސަބަބުން، ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ހިނގާ ހަމަނުޖެހުންތައް ވަރަށް އަވަހަށް ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދީ ގޮންޖެހުންތަކަކަށް ބަދަލުވެގެންދެއެވެ.
މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު އެއް ކަންބޮޑުވުމަކީ ތެލެވެ. ދުނިޔޭގެ ހަކަތަ އުފުލާ އެންމެ މުހިންމު އެއް މަގު ކަމަށްވާ "ސްޓްރެއިޓް އޮފް ހޯރްމޫޒް" އޮންނަނީ އީރާނާ ވަރަށް ކައިރީގައެވެ. ދުނިޔޭގެ ތެޔޮ އެކްސްޕޯޓްގެ ބޮޑު ބައެއް ހުރަސްކުރަނީ މި ހަނި ކަނޑުއޮޅިންނެވެ. އެ ސަރަހައްދުގައި ހަމަނުޖެހުމެއް ހިނގައިފިނަމަ، ތެޔޮ ސަޕްލައި ކުރުމަށް ބުރޫއަރާފާނެ ކަމުގެ ބިރު އިންވެސްޓަރުންނާއި ވިޔަފާރިވެރިންގެ މެދުގައި އުފެދެއެވެ. ތެޔޮ އުފުލާ ބޯޓުފަހަރަށް އެއްވެސް ހުރަހެއް ނޭޅުނު ކަމުގައިވިޔަސް، އޮންނަ ނުތަނަވަސްކަމުގެ ސަބަބުން އެކަނިވެސް ތެލުގެ އަގު އުފުލިގެންދެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގު އުފުލުމަކީ ރާއްޖެއަށް ތެޔޮ އެތެރެކުރުމަށް ކުރާ ހޭދަ ބޮޑުވެގެންދާނެ ކަމެކެވެ.
ތެލަކީ ހަމައެކަނި ބޭނުންކުރާ ބާވަތެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކަރަންޓު އުފެއްދުމަށާއި، މަސްވެރި އުޅަނދުފަހަރަށާއި، ލޯންޗުފަހަރަށާއި، މުދާ އުފުލާ ބޯޓުފަހަރަށާއި، ރިސޯޓުތައް ހިންގުމަށާއި، އިމާރާތްކުރުމަށް ބޭނުންވާ މެޝިނަރީތަކަށާއި، ދަތުރުފަތުރުގެ ހިދުމަތްތަކަށް ބޭނުންވާ މައިގަނޑު ހަކަތައެވެ. ތެލުގެ އަގު އުފުލުމުން، އިގްތިސާދުގެ ހުރިހާ ދާއިރާއަކަށް އޭގެ އަސަރު ފޯރައެވެ. ވިޔަފާރިތައް ހިންގުމުގެ ހަރަދު ބޮޑުވެ، އެ ހަރަދުގެ ބައެއް ކަސްޓަމަރުންގެ އަތުން ނަގަން ޖެހެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، މުޅި ރާއްޖޭގައި މުދަލާއި ހިދުމަތުގެ އަގުތައް މަޑުމަޑުން މައްޗަށް ދެއެވެ.
ކާބޯތަކެތީގެ އަގު އުފުލުމަކީ (އިންފްލޭޝަން) އޮތް އަނެއް ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމެވެ. ރާއްޖެއަށް ބޭނުންވާ ކާބޯތަކެތީގެ ބޮޑު ބަޔަކީ އިމްޕޯޓް ކުރާ ތަކެއްޗެވެ. ތަރުކާރީއާއި، މޭވާއާއި، ހަނޑުލާއި، ފުށާއި، މަހުގެ ބާވަތްތަކުގެ އިތުރުން ބަންދުކޮށްފައި ހުންނަ ގިނަ ތަކެތި ގެންނަނީ ބޭރުގެ ސަޕްލަޔަރުންގެ އަތުންނެވެ. ތެލުގެ އަގު އުފުލުމުން، މުދާ އުފުލުމުގެ ހަރަދު (ޝިޕިންގް ކޮސްޓް) ބޮޑުވެއެވެ. މުދާ އެތެރެކުރާ ފަރާތްތަކުން ކުރަންޖެހޭ ހޭދަ ބޮޑުވުމުން، އެންމެ ފަހުން އާންމު ރައްޔިތުން ފިހާރަތަކުން މުދާ ގަންނައިރު ދައްކަންޖެހޭ އަގު ބޮޑުވެގެންދެއެވެ. އާއިލާތަކަށް މިކަން އެންމެ ފުރަތަމަ އިހުސާސްވަނީ ބާޒާރުކުރަން ކުރާ ހޭދަ އިތުރުވުމުންނެވެ.
ދިވެހި އިގްތިސާދުގެ މައިބަދަ ކަމަށްވާ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއަށްވެސް މީގެ ނުސީދާ އަސަރުތައް ފޯރަފާނެއެވެ. ބައިނަލްއަގުވާމީ އެއާލައިންތަކުގެ ބަޖެޓުގެ ބޮޑު ބައެއް ހޭދަވަނީ ތެލަށެވެ. މަތިންދާބޯޓަށް އަޅާ ތެލުގެ އަގު އުފުލުމުން، ޓިކެޓުގެ އަގުތައް ބޮޑުވެއެވެ. ދަތުރުފަތުރުގެ އަގު ބޮޑުވުމުން، ދުރު ގައުމުތަކުން ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ފަތުރުވެރިންގެ އަދަދު މަދުވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. މަތީ ފަންތީގެ ފަތުރުވެރިކަމަށް މީގެ އަސަރު ކުޑަވި ނަމަވެސް، ދިގު މުއްދަތަކަށް ދަތުރުފަތުރުގެ އަގުތައް މަތީގައި ހުރުމަކީ ރާއްޖެއަށް އަންނަ ފަތުރުވެރިންގެ އަދަދަށާއި އެމީހުން ކުރާ ހޭދައަށް ބަދަލު އަތުވެދާނެ ކަމެކެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އިމާރާތްކުރުމުގެ މަޝްރޫއުތަކުގެ އަގުވެސް ބޮޑުވެދާނެއެވެ. ސިމެންތިއާއި، ދަގަނޑާއި، މެޝިނަރީއާއި، ކަރަންޓު ސާމާނުގެ އިތުރުން ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ކޮންސްޓްރަކްޝަން މެޓީރިއަލްސް ރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރާއިރު، ދުނިޔޭގެ ޝިޕިންގް މަގުތަކަށް ދިމާވާ ހުރަސްތަކުގެ ސަބަބުން މި ތަކެތީގެ އަގު އުފުލެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން މަޝްރޫއުތައް ހިންގާ ފަރާތްތަކަށާއި ސަރުކާރުގެ އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ މަޝްރޫއުތަކަށް ކުރާ ހޭދަ ބޮޑުވެ، މަސައްކަތްތައް ލަސްވުމާއި ބަޖެޓަށްވުރެ އިތުރަށް ހަރަދުވާން ދިމާވެއެވެ.
މާލީ ބާޒާރުތަކުންވެސް އިތުރު ނުތަނަވަސްކަމެއް އުފެދެއެވެ. ސިޔާސީ ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ވަގުތުތަކުގައި، އިންވެސްޓަރުން އާންމުކޮށް ފައިސާ ބަދަލުކުރަނީ ރަން ނުވަތަ ސަރުކާރުގެ ބޮންޑު ފަދަ ރައްކާތެރި އެސެޓްތަކަށެވެ. މީގެ ސަބަބުން ފައިސާގެ ބާޒާރަށް ލޮޅުން އަރައި، ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި ފައިނޭންސް ހޯދުމުގެ ހަރަދު ބޮޑުވެގެންދެއެވެ. އިމްޕޯޓަށް ބަރޯސާވާ ގައުމުތަކަށް، ފައިސާގެ މާރުކޭޓަށް އަންނަ މިފަދަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ބޭރުގެ މުދާ ގަންނަން ކުރަންޖެހޭ ހޭދަ އިތުރުވެ، ތަކެތީގެ އަގު އުފުލުމަށް އިތުރު ބާރަކަށްވެއެވެ.
ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގައި ތަކެތީގެ އަގު އުފުލޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު އެއީ ހަމައެކަނި ބައިނަލްއަގުވާމީ ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ސަބަބުން ވާކަމެއް ނޫންކަން ދަނެގަތުން މުހިންމެވެ. ގައުމުގެ އެތެރޭގެ ކަންކަންވެސް މީގައި ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. ސަޕްލައި ޗެއިންގެ ނިޒާމުގައި ހުރި ނޭކަށޭނަ ކަންކަމާއި، ރަށްތަކުގެ މެދުގައި މުދާ އުފުލުމުގެ ހަރަދާއި، މަސައްކަތްތެރިންގެ ދަތިކަމާއި، ފައިސާގެ އަގަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ އަގުތައް މައްޗަށް ދާން ދިމާވާ ސަބަބުތަކެވެ. ދުނިޔޭގެ މަސްރަހުގައި ހިނގާ ކަންކަމަކީ މިހާރުވެސް ހުރި ނާޒުކު ކަންކަން އިތުރަށް ގޯސްކޮށްލާ ކަމެކެވެ.
މިކަމުގައި ސަރުކާރަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟
ފުރަތަމަ ކަމަކަށް، ކުއްލި ހާލަތްތަކުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ރައްކާކުރާ ތެލުގެ ރިޒާވް ވަރުގަދަކުރަންޖެހެއެވެ. ބޮޑު ރިޒާވެއް އޮތުމަކީ ބޭރުގެ ބާޒާރުގައި ކުއްލިއަކަށް އަގު އުފުލޭ ވަގުތުތަކުގައި އޭގެ އަސަރު ކުޑަކޮށްދީ، ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތަކަށް ހާސްކަމެއް ނެތި ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ވަގުތު ލިބޭނެ ކަމެކެވެ.
ދެވަނަ ކަމަކަށް، އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައަށް ކުރާ އިންވެސްޓްމަންޓްތައް އަވަސްކުރަންޖެހެއެވެ. ރާއްޖޭގައި އިރުގެ ހަކަތަ ބޭނުންކުރުމުގެ ފުރުސަތު ވަރަށް ބޮޑެވެ. އިރުގެ ހަކަތައިން އުފައްދާ ކޮންމެ ޔުނިޓަކީ އިމްޕޯޓްކުރާ ތެލަށް ބަރޯސާވާ މިންވަރު ކުޑަކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ހަކަތައިގެ އަގުތައް އެއްވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓުމަށް މަގުފަހިވާނެއެވެ.
ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ކުރާ މަސައްކަތްތަކަށް އިތުރު ސަމާލުކަމެއް ދޭންޖެހެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ދަނޑުވެރިކަން ފުޅާކުރުމާއި، ހައިޑްރޯޕޯނިކްސް ބޭނުންކުރުމާއި، ގޭގޭގެ ފުރާޅުގައާއި ގޯތިތެރޭގައި ގަސް ހެއްދުމުގެ އިތުރުން ރަށްރަށުގައި ކާބޯތަކެތި އުފެއްދުން އިތުރުކުރުމަކީ ބައެއް ބާވަތްތަކަށް ބޭރު ގައުމުތަކަށް ބަރޯސާވާ މިންވަރު ކުޑަކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. ރާއްޖެއަކީ އަބަދުވެސް ކާބޯތަކެތި އިމްޕޯޓްކުރާނެ ގައުމަކަށް ވިޔަސް، އަމިއްލައަށް އުފައްދާ މިންވަރު އިތުރުކުރުމުން ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގެ އަގުތަކަށް އަންނަ ލޮޅުންތަކުން ކުރާ އަސަރު ކުޑަކުރެވޭނެއެވެ.
ހަތަރުވަނަ ކަމަކަށް، އެހީތެރިކަން ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ސަބްސިޑީ ދިނުމަކީ ނާޒުކު ހާލަތްތަކުގައި ތިބި އާއިލާތަކަށް އެހީތެރިވެދެވޭނެ ގޮތެކެވެ. އާމްދަނީއަށް ބެލުމެއް ނެތް ގޮތަށް އެންމެނަށް ސަބްސިޑީ ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި، ދިރިއުޅުމުގެ ހަރަދުތައް ބޮޑުވުމުން އޭގެ ދަތިކަން އެންމެ ބޮޑަށް ކުރިމަތިވާ އާއިލާތަކަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމުން، ދައުލަތުގެ ބަޖެޓަށް ކުރާ ބާރު ކުޑަކުރެވި، އެންމެ ބޭނުންޖެހިފައިވާ ފަރާތްތަކަށް އެހީތެރިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނެއެވެ.
ފަސްވަނަ ކަމަކަށް، ބާޒާރުގެ ވާދަވެރިކަން އިތުރުކުރުމާއި ސަޕްލައި ޗެއިންގެ ހިންގުން ހަރުދަނާކުރުމަކީ ބޭކާރު ގޮތުގައި އަގުތައް މައްޗަށް ދިއުން ހުއްޓުވޭނެ ކަމެކެވެ. މުދާ އުފުލުމުގެ ނިޒާމު ރަނގަޅުކުރުމާއި، ރަށްތަކުގެ މެދުގައި ދަތުރުފަތުރު ހަރުދަނާކުރުމާއި، ޒަމާނީ ގުދަންތައް ގާއިމުކުރުމުގެ އިތުރުން މުދާ އެތެރެކުރާ ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި އޮންނަ ވާދަވެރިކަން ބަދަހިކުރުމުން އަގުތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރެވޭނެއެވެ.
ހަވަނަ ކަމަކަށް، މާލީ އަދަބުވެރިކަން (ފިސްކަލް ޑިސިޕްލިން) ހިފެހެއްޓުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ތަކެތީގެ އަގު އުފުލޭ ދަނޑިވަޅުތަކުގައި ސަރުކާރުން ބޭކާރު ހަރަދުތައް ކުރުމަކީ މުދަލަށް އޮންނަ ޑިމާންޑް އިތުރުވެ، އަގުތައް އިތުރަށް މައްޗަށް ދިއުމަށް މަގުފަހިވާނެ ކަމެކެވެ. ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު ހަރުދަނާކޮށް ބެލެހެއްޓުމަކީ އިގްތިސާދީ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިލުމުގެ ގާބިލުކަން އިތުރުވެ، އިންވެސްޓަރުންގެ އިތުބާރު ބޮޑުވާނެ ކަމެކެވެ.
އެންމެ ފަހު ކަމަކަށް، އިގްތިސާދު ސިންދަފާތުކުރުން (ޑައިވާސިފިކޭޝަން) އަކީ ދިގު މުއްދަތުގެ އެންމެ މުހިންމު ހައްލެވެ. ރާއްޖެ މިއަދު ބޮޑަށް ބަރޯސާވަނީ ފަތުރުވެރިކަމަށާއި އިމްޕޯޓަށެވެ. މަސްވެރިކަމާއި، ޓެކްނޮލޮޖީގެ ހިދުމަތްތަކާއި، އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައިގެ ސިނާއަތްތަކާއި، ކަނޑުގެ ހިދުމަތްތަކުގެ އިތުރުން އިލްމީ ދާއިރާތަކުން އިގްތިސާދު ފުޅާކުރުމަކީ ބޭރުގެ ލޮޅުންތަކަށް ކެތްކުރެވޭ ފަދަ ހަމަހަމަ އިގްތިސާދެއް ބިނާކުރުމަށް އެޅޭނެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.
އީރާނާއި، އިސްރާއީލާއި، އެމެރިކާއާ ގުޅުންހުރި ހަމަނުޖެހުންތައް ރާއްޖޭގެ އަތިރިމަތީގައި ހިނގަމުން ނުދިޔަ ކަމުގައިވިޔަސް، އޭގެ އިގްތިސާދީ ރާޅުތައް ރާއްޖޭގެ ކޮންމެ ރަށަކަށް ފޯރައެވެ. ތެލުގެ އަގު އުފުލުމާއި، ޝިޕިންގް ހަރަދު ބޮޑުވުމާއި، ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގެ ނުތަނަވަސްކަމަކީ ތަކެތީގެ އަގު އުފުލުމަށް މަގުފަހިވާ ކަންކަމެވެ. ނަމަވެސް، މި ގޮންޖެހުންތަކާއެކު ފުރުސަތުތަކެއްވެސް އެބައޮތެވެ. ހަކަތައިގެ މިނިވަންކަމަށް އިންވެސްޓްކުރުމާއި، ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ވަރުގަދަކުރުމާއި، އިގްތިސާދު ސިންދަފާތުކުރުމުގެ އިތުރުން ދުރުވިސްނޭ މާލީ ސިޔާސަތުތަކެއް ގެންގުޅުމުން، ކުރިމަތިވެދާނެ ބައިނަލްއަގުވާމީ ކާރިސާތަކުން ސަލާމަތްވުމުގެ ގާބިލުކަން ރާއްޖެއަށް ލިބިގެންދާނެއެވެ.
ދުނިޔޭގެ އެކި ގައުމުތައް ގުޅިފައިވާ މި ޒަމާނުގައި، ގައުމެއް އޮންނަ ތަނެއްގެ ސަބަބުން އެކަނި އިގްތިސާދީ ރައްކާތެރިކަމެއް ނުލިބެއެވެ. އެތައް ހާސް ކިލޯމީޓަރެއް ދުރުގައި ހިނގާ ހާދިސާތަކުން ރަށްފުށުގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހަރަދަށް އަސަރުކުރެއެވެ. ހަގީގީ ސުވާލަކީ ދުނިޔެއަށް ލޮޅުންތަކެއް އަންނާނެތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެއް ނޫނެވެ. އެ ލޮޅުންތައް އަންނައިރު ރާއްޖެ އޮތީ ކިހާވަރަކަށް ތައްޔާރުވެފައިތޯއެވެ.
