ރާއްޖޭގެ ރަށްތަކުގެ ގޯތިތެރެއާއި މަގުތަކުން މިއަދު ފެންނަ އެންމެ ކުލަގަދަ، އެންމެ ހިތްގައިމު އެއް މަލަކީ ބޯގަންވިލާ އެވެ. ފިޔާތޮށި، ރަތް، ރީނދޫ އަދި ހުދު ކުލައިގެ އެކި ވައްތަރުގެ ބޯގަންވިލާ މާތަކުން މުޅި މާހައުލު އޮންނަނީ ޒީނަތްތެރިވެފައެވެ. ނަމަވެސް، މި ހިތްގައިމު މަލުގެ ފަހަތުގައި ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ޒަމާނުއްސުރެ ދެކެވޭ ބިރުވެރި، ޚުރާފާތީ ވާހަކައެއް އޮތްކަން މިއީ މިއަދުގެ ޒުވާން ޖީލަށް އާ ވާހަކައަކަށް ވެދާނެއެވެ.
ރާއްޖެއަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ބޯގަންވިލާ ގަހެއް އެތެރެ ކުރެއްވުމުގެ ޝަރަފު ލިބިވަޑައިގަންނަވަނީ، ކުރީގެ ވަލީޢަހުދު އަމީރު ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީނަށެވެ. އެމަނިކުފާނު މި ގަސް އެންމެ ފުރަތަމަ އިންދެވީ އޭރުގެ "ހެންވޭރު ގަނޑުވަރު" ނުވަތަ މިހާރުގެ މުލީއާގޭގައެވެ. އޭރު ދިވެހިން ބޯގަންވިލާއަށް ކިޔައި އުޅުނު ނަމަކީ "ދާޚިލިއްޔާމާ" އެވެ. މި ނަން އެ މަލަށް ނިސްބަތްވީ، ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީނު އިންދެވި ގަސް ބޮޑުވެ، މާތަކުން ފުރިގެން އައި ދުވަސްވަރަކީ މުލީއާގޭގައި "ވުޒާރަތުލް ދާޚިލިއްޔާ" (މިނިސްޓްރީ އޮފް ހޯމް އެފެއާޒް) ހިންގި ދުވަސްވަރަށް ވުމުންނެވެ.
ނަމަވެސް، މި ރީތި ގަހާއެކު ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ސުންޕާ ވާހަކައެއް ފެތުރެން ފެށިއެވެ. އެއީ ބޯގަންވިލާ ގަހަކީ ވަރަށް ސުންޕާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި، އެ ގަސް ބިމުގައި އިންދައިގެން ހެދިބޮޑުވެ، ގިނައިން މާއަޅަން ފެށުމުން އެ ގަސް އިންދި ތަނެއް ފަޅުވާނެ ކަމަށް ބުނާ ބުނުމެވެ. މި ޚުރާފާތަށް ބާރު ލިބުނީ، މުލީއާގޭގައި ބޯގަންވިލާ އިންދަވައިގެން މާ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވަނީސް، ޙަސަން ޢިއްޒުއްދީނުގެ ބައްޕާފުޅު އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން (ތިންވަނަ) ރަސްކަމުން ޢަޒަލުކުރެވި، ދެބަފައިކަލުން ޏ. އަތޮޅު ފުވައްމުލަކަށް އަރުވާލެވުމުންނެވެ. އެއާއެކު މުލީއާގެ ފަޅުވެގެން ދިޔައެވެ.
ޙަޤީޤަތަށް ބަލާއިރު، މުލީއާގެ ފަޅުވުމާއި ސިޔާސީ އެތައް ބަދަލުތަކެއް މެދުވެރިވުމުގައި އެއަށްވުރެ މާ އަޢުލާ އަދި މާ ބޮޑެތި ސަބަބުތަކެއް ހުއްޓެވެ. ނަމަވެސް، އާންމުންގެ ތެރޭގައި "ދާޚިލިއްޔާމާ" އާއި ފަޅުވުމާ ހުރި ގުޅުމުގެ ވާހަކަ އޮތީ ބަދަހިކޮށެވެ. އޭގެ ފަހުންވެސް ބައެއް ގޭގޭގައި ބޯގަންވިލާ އިންދިފަހުން އެ ގެތައް ފަޅުވެފައިވާ ކަމަށް ބުނެ، މި ޚުރާފާތް ދިގުދެމިގެން ދިޔައެވެ. ހައިރާންވާންޖެހޭ ކަމަކީ، އަވަށްޓެރި ސްރީލަންކާގައިވެސް ބޯގަންވިލާއާ ގުޅުވައިގެން މިފަދަ ޚުރާފާތީ ވާހަކަތަކެއް ދައްކައި އުޅޭކަމެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، މިއަދު ރާއްޖޭގެ މަންޒަރު މުޅިން ތަފާތެވެ. މިހާރު ރާއްޖޭގެ އުތުރާއި ދެކުނުގެ ރަށްރަށުގައި ބޯގަންވިލާ ގަސްތައް ވަނީ އިންތިހާއަށް ގިނަވެފައެވެ. ރަށްރަށުގެ ގޯތިތެރެއާއި މަގުތައް ބޯގަންވިލާގެ ކުލަގަދަ މާތަކުން ވަނީ ނަލަވެފައެވެ. އެކަމަކު އެއިން އެއްވެސް ރަށެއް ފަޅުވެގެންދާ ތަނެއް ނުފެނެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ފެންނަނީ ތަރައްޤީގެ އާ އުސްމިންތަކަކަށް ރަށްތައް ދަތުރުކުރާ ތަނެވެ.
ބޯގަންވިލާގެ ރީތިކަމާއެކު، ރަށްރަށުގައި ފެންވަރު ރަނގަޅު ސްކޫލުތަކާއި ހޮސްޕިޓާތައް ދަނީ ބިނާވަމުންނެވެ. ޒަމާނީ އެއާރޕޯޓުތަކާއި ބަނދަރުތައް ދަނީ ހެދެމުންނެވެ. ތާރު އެޅި ފުޅާ މަގުތަކާއި ނަރުދަމާގެ ނިޒާމުތައް ދަނީ ގާއިމުވަމުންނެވެ. މި ހުރިހާ ކުރިއެރުމަކާއެކު، ކުރީގެ އެ ޚުރާފާތީ ވާހަކަތަކީ އެއްވެސް ބުރަދަނެއް ނެތް، ހަމައެކަނި ދޫދޫމަތިން ދެކެވުނު ފުލޯކު ވާހަކަތަކެއްކަން މިއަދު ވަނީ ސާބިތުވެފައެވެ.
ބޯގަންވިލާއަކީ ފަޅުވުމުގެ ނިޝާނެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދިވެހި ބިމުގެ ރީތިކަމާއި ދިރުމުގެ ކުލަގަދަ ނިޝާނެކެވެ.
