އިންސާނާއަކީ މާތްﷲ މުޅި ކާއިނާތުގައިވާ އެންމެހައި މަޚްލޫޤުންގެ މައްޗަށް މާތްކުރައްވައި، ޢިއްޒަތާއި ޝަރަފު ދެއްވާފައިވާ މަޚްލޫޤެކެވެ. ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: ﴿وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ﴾ (الإسراء: 70) މާނައީ: "އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލާނގެ އާދަމުގެ ދަރިން މާތްކުރެއްވިއެވެ."

އިސްލާމްދީނުގައި އަބުރުވެރި، ޢިއްޒަތްތެރި އަދި ޤަދަރުވެރި ދިރިއުޅުމެއް އުޅުމަކީ ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގެ ކާމިޔާބީގެ އަޞްލެވެ. އިންސާނީ ކަރާމާތާއި އަބުރު ރައްކާތެރިކޮށް، މުޖުތަމަޢުގައި ޤަދަރުވެރި ފަރުދަކަށް ވުމަށްޓަކައި އިސްލާމްދީން އިރުޝާދު ދެއްވާފައިވާ މުހިންމު އުޞޫލުތަކަށް ބަލާލަމާ ހިންގަވާށެވެ.

1. ތަޤުވާވެރިކަމާއި އިޚްލާޞްތެރިކަން އިސްކުރުން

އިސްލާމްދީނުގައި މީހެއްގެ މާތްކަމާއި ޢިއްޒަތް މިންކުރެވެނީ އެމީހެއްގެ މުދަލަކުން، ނަސަބަކުން ނުވަތަ މާއްދީ ޙާލަތަކުންނެއް ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެމީހެއްގެ ހިތުގައިވާ ތަޤުވާވެރިކަމުގެ މައްޗަށެވެ. ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: ﴿إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ﴾ (الحجرات: 13) މާނައީ: "الله ގެ ޙަޟްރަތުގައި ތިޔަބައިމީހުންކުރެ އެންމެ މާތްކަން ބޮޑު މީހަކީ، ތިޔަބައިމީހުންކުރެ އެންމެ ތަޤުވާވެރި މީހާއެވެ."

އަބުރުވެރި ދިރިއުޅުމެއްގެ ފެށުމަކީ ސިއްރާއި ފާޅުގައިވެސް މާތްﷲ އަށް ބިރުވެތިވެ، އެކަލާނގެ އެންގެވި އެންގެވުންތަކަށް ކިޔަމަންގަތުމެވެ.

2. މާތް އަޚްލާޤާއި ހެޔޮ އަމަލުތައް

ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ: "إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ صَالِحَ الْأَخْلَاقِ" (މާނައީ: "ތިމަންކަލޭގެފާނު ފޮނުއްވުނީ އެންމެހައި ރީތި އަޚްލާޤީ ސިފަތައް ފުރިހަމަކުރެއްވުމަށްޓަކައެވެ.")

މުޖުތަމަޢުގެ އިޙްތިރާމާއި ޤަދަރު ލިބެނީ ތެދުވެރިކަމާއި، އަމާނާތްތެރިކަމާއި، މަޑުމައިތިރިކަމާއި، އަދި ހެޔޮފޯރުވުމުގެ ސިފަތަކުންނެވެ. ދޮގުހެދުމާއި، މަކަރުހެދުމާއި، އަދި އެހެންމީހުންނަށް ދެރަދިނުމުން ދުރުހެލިވުމަކީ އިންސާނާގެ ޝަޚްޞިއްޔަތު އުފުލިގެންދާ ކަމެކެވެ.

3. އެހެންމީހުންގެ އަބުރާއި ޙައްޤުތަކަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތުން

އަމިއްލަ އަބުރު ރައްކާތެރިކުރެވޭނީ އެހެންމީހުންގެ އަބުރަށް އިޙްތިރާމްކޮށްގެންނެވެ. މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ފިތުނަފަސާދަ އުފެދޭގޮތަށް ވާހަކަދެއްކުމާއި، ޣީބަ ބުނުމާއި، މިހުންގެ ސިއްރުތައް ފާޅުކުރުމަކީ އިސްލާމްދީން ނުހަނު ބޮޑަށް ނަހީކުރައްވާފައިވާ ކަންކަމެވެ. އެހެންމީހުންގެ އަބުރަށް ރައްކާތެރިވާ މީހާއަށް މާތްﷲ ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައި ޢިއްޒަތް ދެއްވައެވެ.

4. ޙަލާލު ގޮތުގައި ރިޒުޤު ހޯދުމާއި އަމިއްލަ މަސައްކަތުން ދިރިއުޅުން

އެހެންމީހުންގެ ކަންތައްތައް ބަލައިގެން އުޅުމުގެ ބަދަލުގައި، އަމިއްލަ މަސައްކަތުން ޙަލާލު ތަނަވަސްކަމެއް ހޯދުމަކީ އަބުރުވެރި ދިރިއުޅުމެއްގެ މުހިންމު ބަހާއެކެވެ. ސަލާމްޖެހުމާއި، މީހުންގެ ކިބައިން ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނެގުމަކީ އިންސާނާގެ ޤަދަރު ކުޑަވެގެންދާ ކަމެކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ އިރުޝާދު ދެއްވާފައިވަނީ އަމިއްލަ މަސައްކަތުން ކައިބޯއުޅުމަށެވެ.

5. ޢާއިލާއާއި މުޖުތަމަޢުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުން

އަބުރުވެރި މުސްލިމަކީ އޭނާގެ ޢާއިލާއަށް އަޅާލާ، މައިންބަފައިންނަށް އިޙްސާންތެރިވާ، އަދި އަވަށްޓެރިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތާ މީހެކެވެ. މުޖުތަމަޢުގެ ހެވަށްޓަކައި މަސައްކަތްކުރުމާއި، އެހީތެރިކަމަށް ބޭނުންވެފައިވާ މީހުންނަށް އެހީތެރިވުމަކީ މީހާގެ ޢިއްޒަތާއި ޤަދަރު މުޖުތަމަޢުގައި އިތުރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

ޙަޤީޤީ ޢިއްޒަތާއި ޝަރަފަކީ މާތްﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ލިބޭ އެއްޗެކެވެ. އެކަލާނގެ އެންގެވި މަގުގައި ސާބިތުވެ، ރީތި އަޚްލާޤުން ޒީނަތްތެރިވެގެން އުޅޭ މީހާއަށް ދުނިޔޭގައި އަބުރުވެރި، ޤަދަރުވެރި ދިރިއުޅުމެއް ލިބުމުގެ ނަސީބާއި އާޚިރަތުގެ ދާއިމީ ނިއުމަތް ލިބިގެންދާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންނަކީވެސް އިސްލާމީ ރީތި އުޞޫލުތަކުގައި ހިފައިގެން އަބުރުވެރި ދިރިއުޅުމެއް އުޅޭ ބަޔަކު ކަމުގައި މާތްﷲ ލައްވާށިއެވެ. އާމީން!