ރާއްޖޭގެ ކަލަންޑަރުން އަހަރަކު ދެފަހަރު އަންނަ އީދުތަކުގެ ތެރެއިން، "ބޮޑު އީދު" ނުވަތަ އަޟްޙާ އީދަކީ ދިވެހިންގެ މެދުގައި އެންމެ ފޯރިގަދަކޮށް އަދި އެންމެ ގިނަ ދުވަހަށް ފާހަގަކުރާ މުނާސަބަތެވެ. ހައްޖު މަހުގެ 10 ވަނަ ދުވަހު ފެށޭ މި އުފާވެރިކަން، ކުރީގެ ދިވެހިން ފާހަގަކުރަމުން އައީ މުޅި މުޖުތަމައު އެކަތިގަނޑަކަށް ހަދާލާފަދަ ވަރުގަދަ ސަގާފީ ހަރަކާތްތަކަކުންނެވެ.

ބޮޑު އީދަށް ތައްޔާރުވުމަކީ އީދުގެ އެތައް ދުވަހެއް ކުރިން ފެށޭ ކަމެކެވެ. ގޭގެ ފާރުތަކުގައި އާ ދެލިލައި، ގޯތިތެރެއަށް ހުދުވެލިލައި، މުޅި ރަށް އާކޮށް އުޖާލާކުރެއެވެ. އީދު ދުވަހު ލުމަށް އާ ހެދުން ފެހުމަކީ ކޮންމެ މީހަކުވެސް އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމެއްދޭ އެއް ކަމެވެ. ރަށުގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކުގައި ސަގާފީ ކުޅިވަރުތަކަށް ބޭނުންވާ ތަކެތި ތައްޔާރުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފޯރިއާއެކު ކުރިއަށްދެއެވެ.

އީދު ދުވަހުގެ ހެނދުނު އެންމެން އީދު ނަމާދަށް ދަނީ އެންމެ ރީތި ހެދުމުގައެވެ. ނަމާދަށްފަހު އެކަކު އަނެކަކާ ސަލާމްކޮށް، އީދު މުބާރަކް ކިޔައި ހެޔޮ ދުޢާ ބަދަލުކުރުމަކީ އޮންނަ ވަރަށް ރީތި އާދައެކެވެ. ނަމާދުން ފައިބައިގެން ގެއަށް އައިސް، ކުޅިބޯކިބަލާއި، އެކި ބާވަތްތަކުގެ މީރު ކާތަކެތިން އާއިލާ އާއި ރަހުމަތްތެރިން އެކުގައި ހެނދުނުގެ ސައި ބޮއެއެވެ. ބައެއް ރަށްރަށުގައި "މާލާފަތް" ތައްޔާރުކޮށްގެން ކެއުމަކީ އޭރުގެ ވަރަށް ހާއްސަ ސަގާފަތެކެވެ.

ބޮޑު އީދުގެ އެންމެ އައިކޮނިކް ނުވަތަ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ހަރަކާތަކީ "ބޮޑުމަސް ބޭނުން" އެވެ.  މިއީ އިހުގެ ފޯކްލޯރެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ކުޅިވަރެކެވެ.  ފަނުން ވިޔެގެން ހަދާފައިވާ ބޮޑު މަހެއް، ރަށުގެ މަގުތަކުގައި ދުއްވައި، އެ މަސް ހިފުމަށް މަސްވެރިން ކުރާ މަސައްކަތް ދައްކުވައިދޭ މި ހަރަކާތަކީ ބަލާލަން ނުހަނު ފޯރިގަދަ ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، އެކި ސިފަސިފައަށް މީހުން ހެދިގެން ނަށާ "މާލި ނެށުން" އަދި "ދެލި މާލި" އަކީ ކުޑަކުދިންނާއި ބޮޑެތި މީހުންވެސް އެންމެ ބޮޑަށް ބިރުގަންނަ އަދި އެހާމެ މަޖާވާ ކުޅިވަރެކެވެ.

"ކޯޑި ކެނޑުން" އަކީ ބޮޑު އީދުގައި އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުންގެ މެދުގައި އޮންނަ ވަރަށް ވާދަވެރި ކުޅިވަރެކެވެ. ފިރިހެނުން ކޯޑި ކަނޑަން މަސައްކަތް ކުރާއިރު، އަންހެނުން އެކަން ހުއްޓުވަން މަސައްކަތް ކުރެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ބޮޑުބެރު ޖެހުމާއި، ދަނޑިޖެހުމާއި، ބަންޑިޔާ ޖެހުމާއި، ތާރަ ޖެހުން ފަދަ ސަގާފީ ކުޅިވަރުތަކުން މުޅި ރަށް އޮންނަނީ ގުގުމާލާފައެވެ.

ބޮޑު އީދުގެ ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް "ފެންކުޅި" ކުޅުމަކީ މަޖާކޮށްލަން ކުރާ ކަމެކެވެ. އެކަކު އަނެކަކަށް ފެންޖެހުމާއި، ކުލަ ޖެހުމަކީ އެކަކު އަނެކަކަށް އޮންނަ ގާތްކަމާއި އެކުވެރިކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ.

ކުރީގެ ދިވެހިން ބޮޑު އީދު ފާހަގަކުރި ގޮތަކީ ހަމައެކަނި އުފާފާޅުކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދިވެހިންގެ ސަގާފީ ތަރިކަ ދިރުވައި، އާއިލީ އަދި އިޖުތިމާއީ ގުޅުންތައް ވަރުގަދަކޮށް، އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވެ އުޅުމުގެ މާހައުލެއް އުފައްދައިދިން ވަރަށް މުހިންމު ދުވަސްތަކެކެވެ. މިއަދު މި ކަންކަމަށް ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައިވީ ނަމަވެސް، އެ އާދަކާދަތަކުގެ ފޮނި ހަނދާންތަކަކީ އަދިވެސް ދިވެހިންގެ ހިތްތަކުގައި ބިންވަޅު ނެގިފައިވާ ކަންކަމެވެ.