ރަށްރަށުގެ މައިޒާންތަކާއި، އިމާރާތްތަކުގެ މަތީގައްޔާއި، އަތިރިމަތީގެ ހިތްގައިމު ހިނގާލަން ހުންނަ ސަރަހައްދުތަކުގައި ކޮތަރަކީ އަބަދުވެސް ފެންނަ، ނަމަވެސް މީހުން އެހާ ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ނުދޭ ދޫންޏެކެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް އާދައިގެ ދޫންޏެއްގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ އުނދަގޫދޭ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި މީހުން މި ދޫނި ސިފަކުރި ކަމުގައި ވިޔަސް، މިއީ ވަރަށް ތަފާތު ތާރީޚެއް އޮތް ދޫންޏެކެވެ. ބަލާބެލުމަށް އާދައިގެ ގޮތަކަށް ފެނުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، މި ދޫނީގެ ކިބައިގައިވާ ވިސްނުންތޫނުކަމާއި، ވަފާތެރިކަމުގެ އިތުރުން އިންސާނުންނާއެކު އޮތް ގާތް ގުޅުމަކީ ހަގީގަތުގައި ވެސް ހައިރާންކުރުވަނިވި ކަމެކެވެ.

ސައިންޓިފިކް ނަމުން ނަމަ 'ކޮލަމްބާ ލިވިއާ' (Columba livia) ގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ މި ދޫނި، އިންސާނުންނާއެކު ދިރިއުޅޭތާ އެތައް ހާސް އަހަރެއް ވެއްޖެއެވެ. ޒަމާނީ ފޯނުތަކާއި ސެޓެލައިޓްތައް އުފެދުމުގެ މާ ކުރިން، އިތުބާރު ހުރި ސިޓީ އުފުލާ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައި ކޮތަރު ބޭނުންކުރެވުނެވެ. ދުރު ރާސްތާތަކަށް ދަތުރުކޮށް، އެއްވެސް އޮޅުމެއް ނެތި އޭގެ ހާއްޔަށް ނުވަތަ ގެއަށް އެނބުރި އައުމުގެ ގާބިލުކަން މި ދޫނީގެ ކިބައިގައި ހުރުމުން، ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ކޮތަރަކީ ނުހަނު ބޭނުންތެރި އެއްޗަކަށް ވިއެވެ. ފުރަތަމަ އަދި ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގައި، ބަޑީގެ ހަމަލާތަކާއި ނުރައްކާތެރި މާހައުލުތައް ފަހަނައަޅައި، މުހިންމު މެސެޖުތައް ފޯރުކޮށްދީގެން އެތައް ބައެއްގެ ފުރާނަ މި ދޫނިތައް ސަލާމަތް ކޮށްދީފައިވެއެވެ. މި ހިދުމަތްތަކުގެ އަގު ވަޒަންކުރުމުގެ ގޮތުން ބައެއް ކޮތަރުތަކަށް އަސްކަރީ ޝަރަފުގެ ނިޝާންތައް ވެސް ދީފައިވެއެވެ.

މިފަދަ ހައިރާންކުރުވަނިވި ގޮތަކަށް މަގު ހޯދުމުގެ ގާބިލުކަން ކޮތަރަށް ލިބިފައިވާ ގޮތަކީ ސައިންސްވެރިންގެ މެދުގައި އަދިވެސް ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ލިބިފައިވާ ކަމެކެވެ. ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، ކޮތަރު މަގު ހޯދުމުގައި ތަފާތު ގުދުރަތީ ކަންކަމަށް ބަރާސާވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އިރު ހުންނަ ދިމާ އާއި، ދުނިޔޭގެ މެގްނެޓިކް ފީލްޑް (ދަގަތްފާނު ބާރު) އާއި، ކުރިން ފެނިފައިވާ ފާހަގަކުރެވޭ ތަންތަނުގެ އިތުރުން ވަޔާއެކު އަންނަ ތަފާތު ވަސްތައް ވެސް ހިމެނެއެވެ. މި ގުދުރަތީ ނިޒާމަކީ އޭގެ އިތުބާރު ހުރި މިންވަރަށް ބަލާއިރު، މިޒަމާނުގެ ޓެކްނޮލޮޖީއާ ވެސް އެއްވަރުގެ ފުރިހަމަ ނިޒާމެކެވެ.

ކޮތަރަކީ އާންމުކޮށް ގަބޫލުކުރެވޭ ވަރަށްވުރެ މާ ބޮޑަށްވެސް ސިކުނޑި ތޫނު ދޫންޏެކެވެ. ތަފާތު ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ކޮތަރަށް ވަކިވަކި މީހުންގެ މޫނު ދެނެގަތުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިގެންވުމުގެ އިތުރުން، ދިގު މުއްދަތަކަށް ތަންތަން ހަނދާން ބެހެއްޓުމާއި، އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑު މަންޒަރުތައް ވަކިކޮށް ދެނެގަތުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވެއެވެ. ސައިންޓިފިކް ތަޖުރިބާތަކުން ސާބިތުވެފައިވާ ގޮތުގައި، ކުރެހުމުގެ ތަފާތު ފަންނީ އުސްލޫބުތައް ވަކިކުރުމާއި، ހިސާބުގެ އަސާސީ މިންގަނޑުތައް ފަހުމްވުމުގެ ބާރުވެސް ކޮތަރުގެ ކިބައިގައި ހުރެއެވެ. މިއީ މީގެ ކުރިން ހަމައެކަނި "މަތީ ދަރަޖައިގެ" ޖަނަވާރުންނަށް އެކަނި ލިބިފައިވާ ސިފަތަކެއް ކަމަށް ހީކުރެވުނު ކަންކަމެވެ.

ކޮތަރުގެ އިޖުތިމާއީ ދިރިއުޅުމަކީވެސް ހަމަ އެހާމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަދަ އިބުރަތްތެރި ކަމެކެވެ. ކޮތަރަކީ އާންމު ގޮތެއްގައި މުޅި އުމުރަށް އެއް ބައިވެރިއަކާއެކު އުޅޭ (މޮނޮގަމަސް) އެއްޗެކެވެ. ހާލި ހެދުމާއި، ބިސް ފީކުރުމާއި، ޅަދޫނިތައް ބަލާބޮޑުކުރުމުގެ ޒިންމާ އަންހެން އަދި ފިރިހެން ކޮތަރު އެއްވަރަކަށް އުފުލައެވެ. ހާއްސަ ކަމެއްގެ ގޮތުން، އަލަށް ވިހާ ޅަދޫނިތަކަށް ބޭނުންވާ މުއްދި ކާނާ (ކްރޮޕް މިލްކް) އުފެއްދުމުގައި އަންހެން ކޮތަރާއި ފިރިހެން ކޮތަރު ވެސް ބައިވެރިވެއެވެ. ދޫނި ސޫފާސޫފީގެ ދުނިޔޭގައި މިފަދަ މަތީ ދަރަޖައެއްގެ އެއްބާރުލުމެއް ފެނުމަކީ ވަރަށް ނާދިރު ކަމެކެވެ.

މީހުން ދިރިއުޅޭ ސަރަހައްދުތަކުގައި ގިނައިން އުޅޭތީ، ކޮތަރަކީ ހަޑި އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ބައެއް މީހުންނަށް ސިފަވީ ނަމަވެސް، އެއީ ފިޠުރީގޮތުން ހަޑި ނުވަތަ ސާފުތާހިރުކަން ކުޑަ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ހަގީގަތުގައި ކޮތަރަކީ އޭގެ ފަތްތައް އަމިއްލައަށް ސާފުކޮށް ބެލެހެއްޓުމުގައި ގިނަ ވަގުތު ހޭދަކުރާ އެއްޗެކެވެ. އެއާ މެދު ނޭދެވޭ ތަސައްވުރެއް އުފެދިފައިވަނީ އެ ތަކެތީގެ ސާފުތާހިރުކަން ކުޑަވެގެންނެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އިންސާނުން އުޅޭ މާހައުލުތަކާ އެ ތަކެތި ގާތް ގުޅުމެއް ބާއްވާތީ އެކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ.

ކޮތަރުގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ސިފައަކީ ކޮންމެފަދަ މާހައުލަކަށްވެސް ހޭނުމުގެ ހައިރާންކުރުވަނި ގާބިލުކަމެވެ. ގަދީމީ އުސް ފަރުބަދަތަކުން ފެށިގެން ޒަމާނީ އުސް އިމާރާތްތަކާ ހަމައަށް، އިންސާނުން ވަޒަންވެރިވާ ކޮންމެ ސަރަހައްދެއްގައިމެ ދިރިއުޅެ، އާލާވުމުގެ ހުނަރު ކޮތަރު ވަނީ ހޯދާފައެވެ. އެސޫފީގެ ހަނދާންގަދަކަމާއި، ކޮންމެ ފަދަ ކާނާއަކަށްވެސް ފަރިތަވުމުގެ އިތުރުން، ތޮއްޖެހިފައިވާ މާހައުލުތަކުގައި އެކުގައި ދިރިއުޅުމުގެ ގާބިލުކަމަކީ، އެތައް ގަރުނެއްގެ ތެރޭގައި އެކި ބައްރުތަކުގައި މި ދޫނި ނެތިނުގޮސް ދެމިއޮތުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބެވެ.
އާދައިގެ ކަންކަމަށް ސަމާލުކަންދިނުން ކުޑަވެފައިވާ މި ޒަމާނުގައި، ކޮތަރަކީ އެއީ އަބަދު ފެންނަ އާންމު އެއްޗަކަށް ވީތީ، އޭގެ މުހިންމުކަން ކުޑަ ނޫންކަން ސާބިތުކޮށްދޭ ދިރޭ އެއްޗެކެވެ. ހިމޭންކަމާއެކު އުޑުމަތީގައާއި މަގުމަތީގައި އުޅެމުންދާ މި މަޑުމައިތިރި ދޫނި ރަމްޒުކޮށްދެނީ، އިންސާނުންނާއެކު އޮތް ޒަމާންވީ ގާތް ގުޅުމެކެވެ. މިއީ ހިދުމަތްތެރިކަމާއި، ކެތްތެރިކަމުގެ އިތުރުން، ހައިރާންކުރުވަނި ބުއްދިވެރިކަމުން ފުރިގެންވާ ތާރީހީ ގުޅުމެކެވެ.