ނޯތް އެޓްލާންޓިކް ޓްރީޓީ އޯގަނިޒޭޝަން (ނޭޓޯ) އިސްނެގުމާއެކު ދިން އަސްކަރީ ހަމަލާތަކަށްފަހު، މުއައްމަރުލް ގައްޒާފީގެ ދިގުލީ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް އައިތާ 14 އަހަރު ފާއިތުވެގެން ދިޔައިރުވެސް، ލީބިޔާ އަދިވެސް އޮތީ ދައުލަތް މުޅިން ރޫޅިދިއުމާއި އެކަތިގަނޑަކަށްވުމާ ދެމެދުގައި ތާށިވެފައެވެ. 2011 ވަނަ އަހަރު ހިންގި އަސްކަރީ ހަރަކާތްތަކުގެ ސަބަބުން، މައިގަނޑު އެއްމަރުކަޒަކުން ހިންގަމުން އައި ދައުލަތުގެ ނިޒާމު ފުނޑުފުނޑުވެގެން ދިޔަ ނަމަވެސް، އޭގެ ބަދަލުގައި ދެމެހެއްޓެނިވި ސިޔާސީ އޮނިގަނޑެއް ގާއިމުކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ނިޒާމު ބައިބައިވެފައި އޮތް ނަމަވެސް، މަޖުބޫރީ ހާލަތްތަކެއްގެ ސަބަބުން ގައުމު ވަނީ އެކަތިގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި ހިފެހެއްޓިފައެވެ.

ގައްޒާފީ އަވަހާރަވުމާ ގުޅިގެން، ލީބިޔާގެ ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތައް ވަރަށް ހަލުވިކަމާއެކު ރޫޅިގެން ދިޔައެވެ. ކުރީގެ ސަރުކާރާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަކުރި ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތްތަކުން ހަތިޔާރު ބަހައްޓަން ދެކޮޅު ހެދުމާއެކު، ސިޔާސީ ގޮތުން ގައުމުގެ ގާނޫނީ ސައްހަކަން ގެއްލި، ބާރުވެރިކަން ހޯދުމަށް އެކި ފަރާތްތަކުން މަސައްކަތް ފެށިއެވެ. 2014 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އައިއިރު، ލީބިޔާ އޮތީ އިރުމައްޗާއި ހުޅަނގުގެ ދެ ސަރުކާރެއްގެ ދެމެދުގައި އަމަލީ ގޮތުން ބަހާލެވިފައެވެ. ކޮންމެ ފަރާތަކުންވެސް އެއީ ގައުމީ ފެންވަރުގެ ޝަރުއީ ބާރު ކަމަށް ދައުވާ ކުރަމުން ދިޔައިރު، މި ދެ ފަރާތަށްވެސް އެކި މިލީޝިއާތަކާއި ބޭރުގެ ބާރުތަކުގެ އެހީތެރިކަން ލިބެމުން ދިޔައެވެ. އިންތިގާލީ ސަރުކާރުތަކާއި އިންތިހާބުތައް މެދުވެރިކޮށް ގައުމު އެއްބައިކުރުމަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގައި ކުރެވުނު މަސައްކަތްތައް ވަނީ ހުއްޓުމަކަށް އައިސްފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން، ވަގުތީ ގޮތުން ކަނޑައެޅޭ އިންތިޒާމުތައް ދާއިމީ ކަންތައްތަކަކަށް ބަދަލުވެ، އެއް ހާލަތެއްގައި ގައުމު ވަނީ ހިފެހެއްޓިފައެވެ.

ސިޔާސީ ގޮތުން މިފަދަ ބައިބައިވުންތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް، ލީބިޔާ ރަސްމީ ސިފައެއްގައި މުޅިން ބައިބައިވެގެން ގޮސްފައެއް ނުވެއެވެ. ދައުލަތުގެ މައިގަނޑު މުއައްސަސާތައް މުޅި ގައުމުގައި އަދިވެސް ހިނގަމުންދާއިރު، ފެންނަން އޮތް ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ އަޑީގައި، ދައުލަތް ހިފެހެއްޓުމުގެ މަސައްކަތް އެ މުއައްސަސާތަކުން ދަނީ ކުރަމުންނެވެ. ލީބިޔާގެ މަރުކަޒީ ބޭންކަކީ އަދިވެސް އެއް މުއައްސަސާއެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ތަނެކެވެ. ތެލުން ލިބޭ އާމްދަނީ އެއް ގައުމީ އެކައުންޓަކަށް ޖަމާކޮށް، އެ ފައިސާއިން އިރުމައްޗާއި ހުޅަނގުގެ ސަރަހައްދުތަކުގެ މުވައްޒަފުންގެ މުސާރައާއި ސަބްސިޑީތަކަށް ދަނީ ހަރަދުކުރަމުންނެވެ. މާލީ މި ނިޒާމުގެ ސަބަބުން، އިގްތިސާދީ ގޮތުން ގައުމު ވަކިވުމަކީ ކުރެވޭނެ ކަމަކަށް ނުވުމުގެ އިތުރުން، ގައުމު މުޅިން ބަހާލުމަށް އޮތް ހުރަހަކަށްވެސް މިކަން ވަނީ ވެފައެވެ.

ލީބިޔާގެ ދައުލަތުގެ އާމްދަނީގެ ބޮޑުބައެއް ހިއްސާކުރާ ތެލުގެ ސިނާއަތް ކޮންޓްރޯލްކުރާ ނެޝަނަލް އޮއިލް ކޯޕަރޭޝަން (އެންއޯސީ) އަދިވެސް އޮތީ ބަދަހިކޮށެވެ. ސިޔާސީ މަންފާ ހޯދުމަށްޓަކައި ހަތިޔާރު އެޅި ޖަމާއަތްތަކުން ދޭތެރެދޭތެރެއިން ތެޔޮ އުފައްދާ ތަންތަން ބަންދުކުރި ނަމަވެސް، ބައިނަލްއަގުވާމީ މުޖުތަމައުން ގަބޫލުކުރަނީ ލީބިޔާގެ ތެޔޮ އެކްސްޕޯޓްކުރުމުގެ ގާނޫނީ ބާރު އޮތް ހަމައެކަނި އިދާރާއަކީ އެ ކޯޕަރޭޝަން ކަމަށެވެ. މީގެ ސަބަބުން، ވާދަވެރި ބާރުތަކުން ވަކިވަކި ދައުލަތްތަކެއްގެ ގޮތުގައި އަމިއްލަ އާމްދަނީ ހޯދައިގެން ދެމިއޮތުމަށް ކުރާ މަސައްކަތްތަކަށް ވަނީ ހުރަސް އެޅިފައެވެ.

ލީބިޔާގެ ގާނޫނީ ނިޒާމަކީ އެ ގައުމުގެ ނާޒުކު އެއްބައިވަންތަކަން ހިފަހައްޓައިދޭ ތިންވަނަ ތަނބެވެ. މުޅި ގައުމުގައި އަމަލުކުރަމުންދާ ކޯޓުތަކާއި ގާނޫނީ އޮނިގަނޑުތަކަކީ އެއްބަސްވުންތަކާއި، މުދަލުގެ ހައްގުތަކުގެ އިތުރުން މުއައްސަސާތަކުގެ ސައްހަކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭ މައިގަނޑު އަސާސެވެ. ނަމަވެސް، އިރުމަތީގެ ބާރުތަކުން ވަކި ގާނޫނީ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުމަށް ކުރަމުންދާ މަސައްކަތްތަކުގެ ސަބަބުން، ގައުމުގެ އެންމެ ފަހު މުއައްސަސާ ރޫޅި، މުޅި ނިޒާމު އިނދަޖެހިދާނެކަމުގެ ބިރު މިހާރު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ހީވެފައެވެ.
މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ލީބިޔާ މިއަދު އޮތީ ދާއިމީ އިންތިގާލީ މަރުހަލާއެއްގައި ތާށިވެފައެވެ. ގައުމުގެ ސައްހަކަން އިއާދަކުރުމަށް އޮތް ހަމައެކަނި މަގަކީ އިންތިހާބު ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރި ނަމަވެސް، ގާނޫނުތަކާއި، ކެންޑިޑޭޓުން އަދި ސަލާމަތީ ހާލަތާ ގުޅޭގޮތުން އުފެދިފައިވާ ހިޔާލުތަފާތުވުންތަކާ ހުރެ އިންތިހާބު ވަނީ ތަކުރާރުކޮށް ފަސްކުރެވިފައެވެ. ސިޔާސީ އިސްވެރިން މި ހުއްޓުމުގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނަގައި، ރައްޔިތުންނަށް ޖަވާބުދާރީވުމެއް ނެތި ދައުލަތުގެ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރަމުންދާއިރު، ގައުމުގެ އިސްލާހީ މަސައްކަތްތައް ވަނީ ކުރިއަށް ނުގޮސް މަޑުޖެހިފައެވެ.

ލީބިޔާގެ މުސްތަގުބަލާއި ކަންކަން ކުރިއަށްދާނެ މިސްރާބު ކަނޑައެޅުމުގައި ބޭރުގެ ނުފޫޒުތައް އަދިވެސް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. ބައިނަލްއަގުވާމީ ފަރާތްތަކުން ފާޅުގައި އެއްބައިވަންތަކަމަށް ތާއީދުކުރި ނަމަވެސް، ފާޑުކިޔާ ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި ބޭރުގެ ބާރުތަކުން އިސްކަންދެނީ ދާއިމީ ސިޔާސީ ހައްލަކަށްވުރެ ބޮޑަށް، ކުރު މުއްދަތުގެ ހަމަޖެހުމަށާއި އަމިއްލަ ނުފޫޒު ވަރުގަދަކުރުމަށެވެ. އަލުން ބޮޑު ހަނގުރާމައެއް ފެށުނަ ނުދީ ހިފެހެއްޓުމުގައި އދ. މެދުވެރިވެގެން ހިންގާ މަޝްވަރާތަކުގެ ދައުރު ބޮޑު ނަމަވެސް، ކާރިސާތައް މެނޭޖްކުރުމުގެ މަރުހަލާއިން ގައުމު ސަލާމަތްކޮށް، ހަގީގީ ކުރިއެރުމެއް ހޯދައިދިނުމުގައި އެ އިދާރާއަށް ވަނީ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ.

ރަސްމީ މުއައްސަސާތަކާއި ހާރިޖީ ގުޅުންތަކުގެ ބޭރުން ބަލާއިރު، ލީބިޔާގެ އިޖުތިމާއީ އޮނިގަނޑު ބައިބައިވިޔަނުދީ ހިފެހެއްޓުމުގައި އެ ގައުމުގެ ރައްޔިތުން އަންނަނީ ސާބިތުކަން ދައްކަމުންނެވެ. ސިޔާސީ ގޮތުން ގައުމު ބައިބައިވެފައި އޮތް ނަމަވެސް، ގަބީލާ ގުޅުންތަކާއި، އާއިލީ ނެޓްވޯކްތަކާއި، ވިޔަފާރިއާއި، އަދި އެއްވަންތަކަމުގެ އިހުސާސްތަކުގެ ސަބަބުން، އެއްބައިވަންތަ ސަރުކާރެއް ނެތް ހާލަތުގައިވެސް އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ ކަންކަން މެދުނުކެނޑި ކުރިއަށްދެއެވެ. ލީބިޔާގެ ގިނަ ރައްޔިތުންނަށް، ގައުމީ ފެންވަރުގެ ސިޔާސީ ނިންމުންތަކަށްވުރެ، ނުރަސްމީ އިންތިޒާމުތަކާއި އެތެރޭގެ މަޝްވަރާތަކަށް ކުރާ އިތުބާރު މާ ބޮޑެވެ.

މިއަދު ލީބިޔާ ފެންނަނީ ގައްޒާފީގެ މަރުކަޒީ ވެރިކަން ވެއްޓުމާއި ނޭޓޯގެ ތަދައްހުލްވުމުން އުފެދުނު ނަތީޖާއެއްގެ ސަބަބުން، ހައިރާންކުރުވަނިވި ނާޒުކު ހާލަތެއްގައެވެ. ލިޔެކިޔުންތަކުން ބަލާއިރު ގައުމު އޮތީ ބައިބައިވެފައެވެ. ވާދަވެރި ފަރާތްތަކުން ވެރިކަން ކުރަމުންދާއިރު، ގިނަ އަހަރުތަކެއްގެ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ގައުމު ވަނީ ބަލިކަށިވެފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ގުޅިފައިވާ މުއައްސަސާތަކާއި އިޖުތިމާއީ ގޮތުން އެކަކު އަނެކަކަށް ބަރޯސާވުމުގެ ސަބަބުން، އެއީ އަދިވެސް އެއް ގައުމެއްގެ ގޮތުގައި ހިނގަމުންދާ ތަނެކެވެ. މިހާރު އުފެދޭ މައިގަނޑު ސުވާލަކީ ލީބިޔާ އޮތީ ބައިބައިވެފައިތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އޮތް ސުވާލަކީ، ހަގީގީ އެއްބައިވަންތަކަމެއް ގާއިމުނުވެ، ނުވަތަ މުޅިން އިނދަޖެހިގެން ނުގޮސް، މި ނާޒުކު ހަމަޖެހުން ދެމިއޮންނާނީ ކިހާ ދުވަހަކުތޯއެވެ.